Pamiętaj: Wyniki kalkulatorów mają charakter poglądowy. Dokładamy wszelkich starań, by były poprawne, ale zawsze weryfikuj je z fachowcem.

Przejdź do treści

Tworzywa sztuczne – kalkulatory wtrysku, materiałów i projektowania

Obliczenia dla PP, PE, ABS, PC, PMMA, PA, POM, PETG i innych tworzyw: masa i gęstość, skurcz, shot weight, siła zwarcia, chłodzenie, wydajność, koszt wypraski, granulat, forma i projekt detalu.

tworzywa sztuczne

Od wyboru materiału do gotowej produkcji

Ta kategoria łączy narzędzia materiałowe, kalkulatory wtryskowe, projektowanie detali, przygotowanie granulatu, planowanie produkcji oraz termoformowanie. Jeśli nie wiesz, od czego zacząć, przejdź do Akademii albo poradnika doboru materiału. Jeśli znasz już problem, wybierz bezpośrednio odpowiedni kalkulator lub tablicę.

Najlepszy punkt startowy

Pakiet jest już na tyle rozbudowany, że nie trzeba przeglądać wszystkich narzędzi po kolei. Najpierw ustal, czy problem dotyczy materiału, projektu detalu, formy i wtryskarki, samego procesu czy ekonomiki produkcji. Poniższe strony prowadzą przez cały dział i pomagają wybrać właściwy kierunek.

Akademia tworzyw sztucznych
Ścieżka od materiału i suszenia przez formę, wtryskarkę i cykl aż do kosztu produkcji.
Jak dobrać tworzywo do detalu?
PP, PE, ABS, PC, PMMA, PA, POM i PETG według obciążeń, temperatury, wilgoci, chemii i kosztu.
Jak dobrać wtryskarkę do formy?
Siła zwarcia, shot weight, gabaryty formy, jednostka wtryskowa, cykl i wydajność.
Właściwości tworzyw – porównanie
Sztywność, udarność, wilgoć, chemoodporność, tarcie, skurcz i typowe zastosowania.
Skurcz tworzyw – tabela
Zakresy dla PP, PE, ABS, PC, POM, PA, PMMA i innych materiałów.
Wady wyprasek – przyczyny i rozwiązania
Niedolew, wypływka, zapadnięcia, przypalenia, srebrzenie, linie łączenia i paczenie.

Materiał, masa, gęstość i dobór tworzywa

Właściwy materiał wpływa nie tylko na masę detalu, ale również na skurcz, rozszerzalność cieplną, tolerancje, wilgoć, odporność chemiczną i przebieg przetwórstwa. Do wstępnych obliczeń można korzystać z typowych danych rodziny polimeru, natomiast w projekcie produkcyjnym warto przejść na kartę konkretnego gatunku, szczególnie jeśli materiał jest wzmacniany, uniepalniony albo modyfikowany dodatkami.

Masa i gęstość

Policz masę płyty, pręta, rury lub detalu albo wyznacz gęstość próbki z masy i objętości.

Kalkulator masy tworzywa · Kalkulator gęstości · Tabela gęstości

Właściwości i wybór materiału

Porównuj materiały według warunków pracy, udarności, wilgoci, tarcia, wyglądu i stabilności wymiarowej, a nie wyłącznie ceny za kilogram.

Poradnik doboru materiału · Tabela właściwości

PMMA, PC i elementy montowane

Dla płyt i gotowych elementów ważne są masa, rozszerzalność, szczeliny, pasowania oraz sposób zamocowania.

Plexi PMMA – waga i rozkrój · Rozszerzalność cieplna · Pasowanie tulei i łożysk

Połączenia mechaniczne

Przy śrubach i wkrętach w tworzywach znaczenie mają średnica otworu, długość wkręcenia, lokalna geometria bossa i własności materiału.

Dobór śruby do tworzywa · Grubość żeber i bossów

Forma wtryskowa, skurcz i dobór wtryskarki

Dobór formy i maszyny jest układem zależności. Zwiększenie liczby gniazd podnosi zapotrzebowanie na masę strzału i często także na siłę zwarcia, ale może jednocześnie skrócić czas realizacji partii. Skurcz wpływa na wymiar gniazda, a geometria detalu na powierzchnię rzutu, sposób odformowania i wymaganą pojemność jednostki wtryskowej.

EtapCo sprawdzićNarzędzie
skurczwymiar detalu i gniazda formyKalkulator skurczu · Tabela skurczu
siła zwarciapowierzchnia rzutu, liczba gniazd i ciśnienieSiła zwarcia wtryskarki
masa strzałudetale, wlewki, kanały i pojemność jednostkiMasa wtrysku / shot weight
liczba gniazdplan produkcji, cykl i dostępny czasLiczba gniazd formy
dobór maszynygabaryty formy, zwarcie, shot weight i wydajnośćJak dobrać wtryskarkę?

Cykl, chłodzenie, wydajność i koszt produkcji

Po dopasowaniu formy do wtryskarki najważniejsze stają się czas cyklu i jego dominujące fazy. Chłodzenie często zajmuje znaczną część cyklu, ale nie powinno być mechanicznie dodawane drugi raz do docisku, jeśli proces zachodzi równolegle. Z kolei wydajność produkcji wynika nie tylko z czasu cyklu i liczby gniazd, lecz także z dostępności maszyny, braków i rzeczywistego tempa pracy.

Czas cyklu

Zamknięcie, wtrysk, docisk, chłodzenie, otwarcie i wyrzut.

Policz cykl

Chłodzenie

Grubość ścianki, temperatury i dyfuzyjność cieplna.

Policz chłodzenie

Wydajność

Dobre sztuki/h, na zmianę, na dobę i czas partii.

Policz wydajność

Koszt wypraski

Materiał, maszyna, operator, forma, przezbrojenie i braki.

Policz koszt

Granulat, suszenie, regranulat i bilans materiałowy

W przetwórstwie materiał trzeba rozpatrywać jako strumień, nie tylko masę pojedynczego detalu. Do produkcji dochodzą wlewki i kanały, braki, rozruch, czyszczenie układu, zapas magazynowy oraz ewentualny udział regranulatu. Materiały higroskopijne wymagają także właściwego czasu przebywania w suszarce i parametrów zgodnych z kartą konkretnego gatunku.

Zużycie granulatu

Ile kg materiału trzeba przygotować na serię i 1000 dobrych sztuk.

Kalkulator zużycia granulatu

Virgin i regranulat

Bilans materiału pierwotnego, przemiału, odzysku i kosztu mieszanki.

Kalkulator regranulatu

Suszenie granulatu

Czas przebywania, pojemność leja i wydajność suszarki w kg/h.

Kalkulator suszarki

Projektowanie detalu pod formowanie i odformowanie

Geometria części wpływa na wypełnianie formy, chłodzenie, skurcz, ryzyko zapadnięć oraz sposób wyrzutu. W projektowaniu warto pilnować możliwie równomiernej ścianki, proporcji żeber i bossów oraz odpowiedniego pochylenia w kierunku odformowania. Zbyt grube lokalne przekroje mogą zwiększać zapadnięcia i czas chłodzenia, a brak draftu utrudniać wyrzut i pogarszać powierzchnię detalu.

Kąt pochylenia formierskiego

Oblicz zmianę wymiaru z kąta albo wyznacz draft angle na podstawie wysokości i dwóch wymiarów detalu.

Kalkulator draft angle

Żebra i bossy

Sprawdź orientacyjne proporcje grubości względem ścianki nominalnej oraz podstawowe wymiary pomocnicze.

Kalkulator żeber i bossów

Jeżeli problem ujawnia się dopiero na produkcji, przejdź do tablicy wad wyprasek, która pomaga rozdzielić przyczyny związane z procesem, formą, materiałem i geometrią.

Termoformowanie i obróbka płyt

Nie wszystkie elementy z tworzywa powstają we wtrysku. Przy termoformowaniu arkusza ważne są energia potrzebna do nagrzania materiału oraz zmiana grubości wynikająca z rozciągnięcia. Z kolei przy płytach PMMA i PC duże znaczenie mają masa, rozkrój, temperatura pracy i sposób montażu.

Plexi PMMA

Masa, koszt i rozkrój płyty.

Grzanie arkusza

Bilans mocy grzałek do hot-bendingu i termoformowania.

Rozciągnięcie arkusza

Thinning i draw ratio po formowaniu.

Wskazówka od KalkulatorXXL

Nie wybieraj parametrów procesu tylko na podstawie skrótu materiału, np. „PA”, „PP” albo „PC”. Dwa gatunki tej samej rodziny mogą różnić się skurczem, wilgotnością, dodatkami, włóknem szklanym, płynnością i zalecanymi temperaturami. Kalkulatory pomagają uporządkować zależności, ale końcowe wartości materiałowe powinny pochodzić z dokumentacji konkretnego gatunku.

Dla ucznia technikum, studenta i początkującego technologa

Najłatwiej uczyć się przetwórstwa tworzyw jako ciągu zależności. Najpierw określ materiał i jego właściwości, potem geometrię detalu i formy, następnie wymagania wtryskarki, a na końcu parametry cyklu, wydajność i koszt. Taki układ pozwala zobaczyć, dlaczego zmiana jednego parametru może wymusić korektę kilku kolejnych.

Jeśli zaczynasz od podstaw, przejdź do Akademii tworzyw sztucznych. Jeżeli masz już konkretny problem produkcyjny, korzystaj z kalkulatorów i tablic tematycznych zamiast próbować rozwiązywać cały proces jednym wzorem.

FAQ – tworzywa sztuczne, wtrysk i projektowanie

Jeżeli nie masz jeszcze wybranego narzędzia, zacznij od Akademii tworzyw sztucznych lub poradnika doboru materiału. Jeśli pracujesz już z konkretną formą albo wtryskarką, przejdź bezpośrednio do kalkulatorów skurczu, siły zwarcia, masy wtrysku, czasu cyklu albo wydajności.

W pakiecie są kalkulatory skurczu wtryskowego, siły zwarcia, masy wtrysku i shot weight, czasu cyklu, czasu chłodzenia, wydajności wtryskarki, liczby gniazd formy, kosztu wypraski oraz narzędzia do bilansu granulatu, regranulatu i suszenia.

Tak. Tablica właściwości tworzyw pozwala szybko porównać m.in. gęstość, sztywność, udarność, wpływ wilgoci, chemoodporność, tarcie, przezroczystość i skurcz. Do właściwego wyboru materiału służy także osobny poradnik doboru tworzywa do detalu.

Do szybkiego porównania użyj tabeli skurczu tworzyw sztucznych. Jeżeli znasz już wartość skurczu i chcesz przeliczyć wymiar detalu na wymiar gniazda formy albo odwrotnie, użyj kalkulatora skurczu wtryskowego.

Najpierw sprawdź gabaryty formy i sposób montażu, następnie wymaganą siłę zwarcia i masę strzału. Potem oceń możliwości jednostki wtryskowej, ciśnienie, przepływ, uplastycznianie oraz zakładaną wydajność. Całą kolejność opisuje poradnik doboru wtryskarki.

Kalkulator kosztu wypraski uwzględnia materiał, wlewki i braki, czas cyklu, koszt godziny wtryskarki, operatora, amortyzację formy, przezbrojenie i koszty dodatkowe. Wynik może być pokazany dla jednej sztuki, 1000 sztuk i całej partii.

Kalkulator zużycia granulatu liczy materiał potrzebny na zadaną liczbę dobrych sztuk z uwzględnieniem masy detalu, liczby gniazd, wlewków, braków, rozruchu i zapasu. Osobny kalkulator pozwala rozdzielić materiał virgin i regranulat.

Nie. Czas i temperatura suszenia zależą od konkretnego gatunku, wilgotności początkowej i zaleceń producenta. Kalkulator pomaga dobrać pojemność i wydajność suszarki do zużycia materiału, ale parametry suszenia należy sprawdzić w karcie danego tworzywa.

Do wstępnego DFM są osobne kalkulatory grubości żeber i bossów oraz kąta pochylenia formierskiego. Wyniki służą jako punkt startowy i powinny być zweryfikowane z wymaganiami konkretnego materiału, powierzchni, śruby lub inserta oraz konstrukcji formy.

Użyj tablicy wad wyprasek wtryskowych. Rozdziela ona typowe problemy na objawy, możliwe przyczyny związane z procesem, formą, materiałem i geometrią oraz podpowiada kolejność działań diagnostycznych.

Tak. Oprócz wtrysku są tu narzędzia dla PMMA i PC, rozszerzalności cieplnej, połączeń i pasowań oraz kalkulatory bilansu mocy grzałek i thinning/draw ratio dla termoformowania arkuszy.

Nie. Kalkulatory porządkują zależności i wykonują obliczenia, ale skurcz, gęstość, parametry suszenia, właściwości mechaniczne i inne dane projektowe należy dobierać dla konkretnego gatunku oraz rzeczywistych warunków procesu.

Tak. Akademia i kalkulatory pozwalają przejść od materiałoznawstwa przez projektowanie detalu i formy aż do doboru wtryskarki, cyklu, wydajności i kosztu. W zadaniach szkolnych warto jednak zawsze zapisać wzór, jednostki i źródło użytych danych materiałowych.

Ostatnia aktualizacja: 23.08.2026