Kalkulator skurczu wtryskowego pomaga przejść między wymiarem gniazda formy a oczekiwanym wymiarem wypraski po skurczu. Jest przydatny przy wstępnym wymiarowaniu narzędzia, sprawdzaniu dokumentacji i szybkiej ocenie, jak różnica współczynnika skurczu przekłada się na milimetry.
Jeżeli najpierw chcesz policzyć ilość materiału dla detalu, przejdź do kalkulatora masy tworzywa. Wartości gęstości znajdziesz w tablicy gęstości tworzyw, a cały pakiet w kategorii Tworzywa sztuczne.
Co oblicza kalkulator skurczu wtryskowego?
Podaj docelowy wymiar detalu i skurcz, aby policzyć większy wymiar gniazda.
Podaj wymiar formy i skurcz, aby oszacować wymiar detalu po chłodzeniu.
Oprócz wymiaru końcowego zobaczysz różnicę między gniazdem i detalem.
Preset pokazuje, jak szeroki zakres skurczu może wpłynąć na ten sam wymiar nominalny.
Jak obliczyć skurcz wtryskowy i wymiar formy?
W tej stronie skurcz liniowy jest definiowany jako część wymiaru formy, która znika podczas chłodzenia i stabilizacji wymiarowej detalu:
Stąd:
Skurcz 1,5% wpisuje się do wzoru jako 0,015. Przy docelowym wymiarze 100 mm wymiar gniazda dla 1,5% wynosi około 101,523 mm.
Dlaczego nie istnieje jedna stała wartość skurczu PP, PE, ABS czy POM?
Skurcz nie jest wyłącznie „cechą nazwy polimeru”. Dwa gatunki PP albo POM mogą zachować się inaczej, a nawet ten sam granulat może dać różne wyniki po zmianie warunków procesu.
| Czynnik | Dlaczego zmienia wymiar |
|---|---|
| Rodzaj i gatunek tworzywa | Materiały amorficzne i półkrystaliczne różnią się przebiegiem kurczenia podczas chłodzenia. |
| Grubość ścianki | Zmienia czas chłodzenia i lokalną historię cieplną tworzywa. |
| Temperatura formy i stopiwa | Wpływa na chłodzenie, krystalizację i relaksację naprężeń. |
| Docisk i czas docisku | Dopóki przewężka nie zamarznie, dodatkowy materiał może kompensować część skurczu objętościowego. |
| Bramka i kierunek przepływu | Zmieniają orientację materiału i rozkład ciśnienia w gnieździe. |
| Włókna i napełniacze | Mogą silnie zmniejszać skurcz i powodować różne wartości wzdłuż i w poprzek przepływu. |
Ciekawostka
Przy skurczu 2% nie jest całkiem poprawne po prostu dodać 2% do wymiaru detalu. Dla detalu 100 mm dokładny wymiar gniazda z przyjętej definicji wynosi 100 / 0,98 = około 102,041 mm, a nie 102,000 mm. Różnica jest mała przy krótkim wymiarze, ale rośnie wraz z długością i skurczem.
Skurcz wzdłuż i w poprzek przepływu – kiedy jedna liczba nie wystarcza?
W niewypełnionych materiałach amorficznych skurcz bywa stosunkowo mały i bardziej zbliżony w różnych kierunkach. W materiałach półkrystalicznych oraz wzmacnianych włóknem różnice mogą być znaczne.
Jeżeli karta gatunku podaje osobno molding shrinkage parallel i normal, nie uśredniaj ich automatycznie. Dla wymiaru leżącego wzdłuż głównego kierunku przepływu użyj wartości równoległej, a dla wymiaru poprzecznego – wartości normalnej, o ile dokumentacja producenta i układ wypełniania formy uzasadniają takie przyjęcie.
Jak używać zakresu skurczu z tabeli?
Zakres w presecie służy do pokazania wrażliwości wymiaru, a nie do wyznaczania tolerancji. Jeśli dla PP przyjmiesz 1,0–2,5%, to docelowy wymiar 100 mm odpowiada orientacyjnie gniazdu od około 101,010 do 102,564 mm. To bardzo duża różnica jak na precyzyjne narzędzie.
Dlatego przy realnym projekcie najpierw wybiera się konkretny gatunek, sprawdza dane producenta, warunki pomiaru i kierunek skurczu, a następnie uwzględnia doświadczenia z podobnym detalem, analizę wypełniania/chłodzenia oraz plan korekty narzędzia po próbach.
Wskazówka od KalkulatorXXL
Jeżeli forma ma powstać pod konkretny granulat, nie projektuj jej na środku szerokiego zakresu „PP” albo „PE”. Wpisz do kalkulatora skurcz z aktualnej karty wybranego gatunku, sprawdź kierunek przepływu oraz zaplanuj pomiar rzeczywistej wypraski po ustalonym czasie kondycjonowania. Preset traktuj jako szybkie sprawdzenie rzędu wielkości.
Dla ucznia technikum i szkoły branżowej – przetwórstwo tworzyw sztucznych
W zadaniach dotyczących wtryskiwania trzeba najpierw ustalić, do czego odnosi się procent skurczu. Ten kalkulator używa wymiaru gniazda jako podstawy. Dzięki temu można łatwo przejść między wymiarem narzędzia i wypraski.
- Gdy znasz formę: pomnóż jej wymiar przez (1 − s).
- Gdy znasz docelowy detal: podziel jego wymiar przez (1 − s).
- Procent zamień na ułamek: 0,8% = 0,008; 2,2% = 0,022.
- Kontrola wyniku: gniazdo dla dodatniego skurczu musi być większe od docelowego detalu.
- W praktyce: współczynnik skurczu nie jest stałą dla całej grupy tworzyw; zależy od gatunku i procesu.
Przykładowe zadania – skurcz wtryskowy z rozwiązaniami
Treść: Detal z ABS ma po ostygnięciu mieć długość 100,000 mm. Do obliczeń przyjęto skurcz liniowy 0,6%. Jaki wymiar gniazda należy przyjąć w prostym modelu liniowym?
Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie
Dane: Ldetal = 100,000 mm; s = 0,6% = 0,006.
Wzór: Lforma = Ldetal / (1 − s).
Obliczenie: 100 / 0,994 = 100,6036 mm.
Treść: Gniazdo formy ma wymiar 80,000 mm. Dla danego gatunku PC przyjęto skurcz 0,6%. Jaki będzie przewidywany wymiar detalu?
Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie
Wzór: Ldetal = Lforma × (1 − s).
Obliczenie: 80 × 0,994 = 79,52 mm.
Treść: Docelowa długość wypraski z PP wynosi 250 mm. Z prób materiałowych przyjęto skurcz 1,8%. Oblicz wymiar gniazda i naddatek wymiarowy.
Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie
Wymiar gniazda: 250 / (1 − 0,018) = 250 / 0,982 ≈ 254,582 mm.
Naddatek: 254,582 − 250 = 4,582 mm.
Treść: Detal ma mieć 50,000 mm. Dla wstępnej analizy przyjęto skurcz POM w zakresie 1,8–2,5%. Oblicz zakres wymiaru gniazda.
Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie
Dla 1,8%: 50 / 0,982 ≈ 50,9165 mm.
Dla 2,5%: 50 / 0,975 ≈ 51,2821 mm.
Najczęstsze błędy przy obliczaniu skurczu wtryskowego
- Dodawanie procentu wprost do detalu zamiast użycia definicji skurczu odnoszonej do wymiaru formy.
- Użycie jednej wartości dla całej rodziny polimeru bez sprawdzenia konkretnego gatunku.
- Ignorowanie kierunku przepływu przy materiałach z włóknem szklanym lub innym wzmocnieniem.
- Mylenie skurczu formowego z rozszerzalnością cieplną gotowego detalu podczas późniejszej pracy w temperaturze.
- Traktowanie zakresu presetu jako tolerancji – to jedynie orientacyjny przedział właściwości materiałowych.
- Brak ustalonego czasu pomiaru detalu – część materiałów może zmieniać wymiar również po wyjęciu z formy.
Skurcz wtryskowy a rozszerzalność cieplna – to nie to samo
Skurcz formowy opisuje różnicę wymiaru między formą i detalem wynikającą z procesu formowania i chłodzenia. Rozszerzalność cieplna opisuje późniejszą zmianę wymiaru gotowego elementu wraz ze zmianą temperatury.
Jeżeli projektujesz luz montażowy lub szczelinę dla gotowej części z PMMA albo PC, po ustaleniu wymiaru z procesu wtrysku warto osobno sprawdzić rozszerzalność cieplną i szczeliny montażowe.
Źródła i założenia
Zakresy materiałowe w presecie są wartościami orientacyjnymi do wstępnych obliczeń. Przy projektowaniu formy pierwszeństwo ma karta konkretnego gatunku oraz warunki, dla których producent wyznaczył skurcz.
- LyondellBasell – Mold Shrinkage – porównawcze zakresy PP, PE, PA66, acetalu, ABS, PC, PS i PPO oraz opis wpływu warunków procesu.
- Celanese – Celcon POM Processing Guide – wpływ warunków formowania i grubości ścianki na skurcz POM.
- BASF – Ultramid B3WG7 – przykład różnicy skurczu równoległego i normalnego dla PA6 wzmacnianego włóknem.
- Röhm – PLEXIGLAS 7N – karta przykładowego gatunku PMMA do formowania wtryskowego; dla wymiarowania należy korzystać z dedykowanych danych skurczu danego gatunku.
Powiązane narzędzia i dalszy krok
Przejdź do obliczenia lub materiału, który naturalnie uzupełnia ten etap pracy. Akademia porządkuje całą ścieżkę, a kategoria zawiera pełny zestaw stron pakietu.
FAQ – kalkulator skurczu wtryskowego tworzyw
Ostatnia aktualizacja: 23.08.2026