Brix, cukry i potencjalny alkohol w moszczu – tabela OIV
OIV publikuje tabelę refraktometryczną dla moszczu i moszczu zagęszczonego. Odczyt jest podany jako procent masowy sacharozy przy 20°C, a obok znajdują się gęstość, oszacowanie cukrów w g/l i g/kg oraz potencjalny alkohol.
| Odczyt refraktometru | Gęstość przy 20°C | Cukry | Cukry | Potencjalny alkohol |
|---|---|---|---|---|
| 10,0 °Bx | 1,0391 | 82,2 g/l | 79,1 g/kg | 4,89% |
| 15,0 °Bx | 1,0598 | 136,1 g/l | 128,4 g/kg | 8,09% |
| 20,0 °Bx | 1,0818 | 191,9 g/l | 177,4 g/kg | 11,40% |
| 25,0 °Bx | 1,1047 | 249,5 g/l | 225,8 g/kg | 14,83% |
| 30,0 °Bx | 1,1287 | 308,9 g/l | 273,7 g/kg | 18,36% |
To wybrane punkty z oficjalnej tabeli OIV. Między nimi nie należy zakładać prostego przelicznika typu „1 BLG = 10 g/l cukru”.
BLG/Brix to nie to samo co g/l fermentowalnego cukru
BLG / Brix
Odczyt opisuje właściwość roztworu odniesioną do skali sacharozy. W rzeczywistym moszczu na wynik wpływają także inne substancje rozpuszczone.
Cukier fermentowalny g/l
To masa fermentowalnych cukrów przypadająca na litr. W kalkulatorach potencjalnego alkoholu właśnie ta wielkość jest podstawą obliczenia.
Dlatego pola „BLG” i „g/l cukru” w kalkulatorach nie są zamienne. Jeśli masz tylko odczyt refraktometru, korzystaj z właściwej metody lub tabeli dla moszczu, a nie z mnożenia BLG przez stałą liczbę.
Ile cukru odpowiada potencjalnemu alkoholowi?
W kalkulatorach pakietu przyjęty jest średni współczynnik OIV: 16,83 g/l fermentowalnych cukrów na 1% vol. potencjalnego alkoholu.
| Potencjalny alkohol | Cukry w 1 l | Cukier w 10 l | Cukier w 20 l | Cukier w 25 l |
|---|---|---|---|---|
| 8% vol, | 134,64 g/l | 1,35 kg | 2,69 kg | 3,37 kg |
| 10% vol, | 168,30 g/l | 1,68 kg | 3,37 kg | 4,21 kg |
| 12% vol, | 201,96 g/l | 2,02 kg | 4,04 kg | 5,05 kg |
| 14% vol, | 235,62 g/l | 2,36 kg | 4,71 kg | 5,89 kg |
| 16% vol, | 269,28 g/l | 2,69 kg | 5,39 kg | 6,73 kg |
| 18% vol, | 302,94 g/l | 3,03 kg | 6,06 kg | 7,57 kg |
Przykład kontrolny: 20 l × 12% × 16,83 g/l = 4039,2 g, czyli około 4,04 kg łącznych fermentowalnych cukrów w nastawie.
Ciekawostka
Teoretyczna stechiometria fermentacji wskazuje mniejszą ilość cukru na jednostkę alkoholu, ale drożdże zużywają część cukrów na biomasę i produkty uboczne, a część etanolu może się ulatniać. Dlatego OIV stosuje praktyczny średni współczynnik 16,83 g/l na 1% vol. potencjalnego alkoholu.
Ile cukru trzeba dodać, jeśli moszcz już zawiera cukier?
Najpierw oblicz docelową koncentrację, a potem odejmij fermentowalne cukry już obecne. Ujemny wynik oznacza, że z punktu widzenia samego potencjału alkoholowego dodatkowy cukier nie jest potrzebny.
| Cel | Łącznie potrzeba | Jeśli jest 100 g/l | Jeśli jest 160 g/l |
|---|---|---|---|
| 10% vol, | 168,30 g/l | 68,30 g/l | 8,30 g/l |
| 12% vol, | 201,96 g/l | 101,96 g/l | 41,96 g/l |
| 14% vol, | 235,62 g/l | 135,62 g/l | 75,62 g/l |
| 16% vol, | 269,28 g/l | 169,28 g/l | 109,28 g/l |
Ile objętości dodaje cukier?
W praktyce dodanie 1 kg suchego cukru nie zwiększa objętości nastawu o 1 litr. Istniejący kalkulator pakietu pokazuje typowy przyrost około 0,61–0,62 l/kg, zależny nieznacznie od stężenia roztworu.
| Dodany cukier | Orientacyjny przyrost | Objętość od 10 l | Objętość od 20 l |
|---|---|---|---|
| 0,5 kg | 0,30–0,31 l | 10,30–10,31 l | 20,30–20,31 l |
| 1 kg | 0,61–0,62 l | 10,61–10,62 l | 20,61–20,62 l |
| 2 kg | 1,22–1,24 l | 11,22–11,24 l | 21,22–21,24 l |
| 3 kg | 1,83–1,86 l | 11,83–11,86 l | 21,83–21,86 l |
| 4 kg | 2,44–2,48 l | 12,44–12,48 l | 22,44–22,48 l |
| 5 kg | 3,05–3,10 l | 13,05–13,10 l | 23,05–23,10 l |
Do dokładnego wyniku przy znanym BLG użyj kalkulatora objętości po dodaniu cukru, który liczy bilans masy i nową gęstość zamiast stałego 0,61 l/kg.
Mieszanie i rozcieńczanie moszczu – przykłady BLG
BLG jest wielkością masową, dlatego przy mieszaniu dwóch cieczy o różnej gęstości dokładny wynik nie zawsze jest zwykłą średnią ważoną litrami.
| Nastaw 1 | Dodatek / nastaw 2 | Końcowe BLG |
|---|---|---|
| 20 l · 18°BLG | 5 l wody | ≈ 14,60°BLG |
| 10 l · 20°BLG | 10 l 10°BLG | ≈ 15,10°BLG |
| 10 l · 20°BLG | 15 l 10°BLG | ≈ 14,10°BLG |
| 15 l · 12°BLG | 5 l 20°BLG | ≈ 14,05°BLG |
Kalkulatory do planowania nastawu wina
Skale pomiarowe przeliczysz w kalkulatorze BLG, Brix, Plato i SG. Wszystkie narzędzia znajdziesz w kategorii piwowarstwo i winiarstwo.
Wskazówka od KalkulatorXXL
Jeżeli planujesz kilka kilogramów cukru, licz docelową objętość po jego rozpuszczeniu. Przykładowe „20 l nastawu + 4 kg cukru” nie oznacza automatycznie końcowych 20 l — sam cukier może zwiększyć objętość o około 2,4–2,5 l.
Dla ucznia technikum i studenta enologii lub technologii żywności
W zadaniach rozróżnij ekstrakt / odczyt refraktometryczny, koncentrację cukrów w g/l oraz potencjalną zawartość alkoholu. Nie są to trzy zapisy tej samej wielkości.
Kontrola rachunku: 12% vol. potencjalnego alkoholu przy współczynniku 16,83 wymaga około 201,96 g/l fermentowalnych cukrów. Jeśli dla 20 l otrzymasz 0,202 kg zamiast około 4,04 kg, pominąłeś mnożenie przez objętość.
Od tabeli BLG i cukru do planowania całego nastawu
Źródła i zakres tablicy
Główna tabela refraktometryczna opiera się na Compendium of International Methods of Analysis of Wines and Musts OIV. Współczynnik 16,83 g/l na 1% vol. jest zgodny z modelem przyjętym w istniejących kalkulatorach pakietu oraz średnim współczynnikiem transformacji wskazywanym przez OIV.
FAQ – BLG, cukier, moszcz i potencjalny alkohol
Ostatnia aktualizacja: 03.09.2026