O ile wzrośnie objętość po dodaniu cukru?

20 litrów 12 BLG + 1 kg cukru – jaka będzie objętość i BLG?

Dla 20 l nastawu o ekstrakcie 12°BLG dodanie 1 kg suchego cukru zwiększa masę ekstraktu z około 2,512 kg do około 3,512 kg. Po przeliczeniu nowego udziału masowego i gęstości otrzymujemy:

• końcowa objętość: około 20,62 l,
• przyrost objętości: około 0,62 l,
• końcowe BLG: około 16,01°BLG,
• końcowe SG: około 1,06547.

Właśnie dlatego w recepturach nie warto zakładać, że objętość pozostanie bez zmian po dodaniu kilku kilogramów cukru.

Czy 1 kg cukru to 1 litr po rozpuszczeniu?

Nie. Kilogram cukru jako suchy kryształ ma własną objętość nasypową, ale po rozpuszczeniu nie zachowuje tej samej objętości w roztworze. Woda i sacharoza tworzą roztwór o większej gęstości niż sama woda, więc końcowa objętość jest mniejsza niż prosta suma objętości cieczy i suchego cukru.

Dla planowania nastawu praktyczna reguła „około 0,6 l na kilogram” jest rozsądna. Ten kalkulator idzie krok dalej: uwzględnia aktualne BLG i wyznacza nową gęstość, dlatego nie korzysta ze stałego przyrostu 0,6 l dla każdego przypadku.

O ile zwiększy objętość 2 kg cukru?

Przybliżenie 0,61–0,62 l/kg sugeruje wzrost o około 1,22–1,24 l. Dla 20 l brzeczki lub moszczu 12°BLG kalkulator daje około 21,24 l po dodaniu 2 kg cukru, czyli wzrost o około 1,24 l. Końcowy ekstrakt wzrasta wtedy do około 19,68°BLG.

Przy większych dawkach cukru znaczenie ma nie tylko objętość. Wysokie stężenie początkowe może utrudnić pracę drożdży, dlatego w części zastosowań winiarskich cukier dodaje się porcjami zamiast jednorazowo.

Jak obliczyć nowe BLG po dodaniu cukru?

BLG/Plato opisuje procent masowy ekstraktu. Najpierw trzeba więc znać masę początkowego roztworu oraz masę ekstraktu już w nim zawartą. Dodany cukier zwiększa zarówno masę całego nastawu, jak i masę ekstraktu.

Początkowa masa roztworu jest liczona z objętości oraz SG odpowiadającego podanemu BLG. Następnie z nowego BLG kalkulator wyznacza SG i objętość końcową. To ważniejsze niż samo dodanie stałej liczby litrów na kilogram cukru.

Czy dodanie cukru zawsze zwiększa objętość o 0,6 litra na kilogram?

Nie dokładnie. Około 0,6–0,62 l/kg to bardzo użyteczne przybliżenie, ale przyrost zmienia się nieznacznie wraz ze stężeniem roztworu. Dla 10 l wody + 1 kg cukru otrzymujemy około 0,616 l wzrostu, natomiast dla 10 l 20°BLG + 1 kg cukru około 0,621 l.

Różnice są małe w codziennym planowaniu, ale przy dużych objętościach lub kilku kilogramach cukru mogą już wpływać na miejsce potrzebne w fermentorze, docelowe BLG i obliczenia wydajności.

Czy kalkulator działa dla moszczu i nastawu winiarskiego?

Tak, jeśli podane BLG opisuje ciecz przed fermentacją i dodawanym składnikiem jest suchy, praktycznie czysty cukier. W takim przypadku bilans masy można zastosować tak samo jak do brzeczki.

Jeżeli zamiast cukru używasz miodu, syropu, koncentratu soku albo innego składnika zawierającego wodę, nie należy wpisywać jego całej masy jako „cukru”. Taki składnik wnosi jednocześnie cukry, wodę i inne substancje.

Czy można używać tego kalkulatora po rozpoczęciu fermentacji?

Do dokładnego wyznaczania nowego BLG po rozpoczęciu fermentacji — nie. Alkohol obecny w nastawie zmienia zależność między gęstością a rzeczywistą zawartością ekstraktu. Odczyt z areometru po fermentacji nie jest już prostym procentem masowym cukru, a refraktometr wymaga dodatkowej korekty.

Jeżeli dodajesz cukier podczas fermentacji i interesuje Cię wyłącznie przybliżony przyrost objętości, reguła około 0,61 l/kg nadal daje użyteczny rząd wielkości. Końcowego BLG z tego kalkulatora nie należy jednak wtedy interpretować jako odczytu, który zobaczysz na areometrze.

Ile miejsca zostawić w fermentorze po dodaniu cukru?

Sam przyrost objętości od rozpuszczenia cukru jest łatwy do oszacowania, ale podczas fermentacji potrzebny jest dodatkowy zapas na pianę i intensywną pracę drożdży. Jeżeli planujesz późniejsze dodawanie cukru, uwzględnij przyszłą objętość już przy wyborze naczynia.

Przykładowo 20 l nastawu 12°BLG po dodaniu 2 kg cukru zajmie około 21,24 l jeszcze przed uwzględnieniem piany fermentacyjnej. Zbyt ciasno wypełniony fermentor może zwiększyć ryzyko wydostawania się piany przez rurkę lub pokrywę.

Najczęstsze błędy przy liczeniu objętości po dodaniu cukru

• Założenie 1 kg = 1 l — dotyczy to w przybliżeniu wody, a nie rozpuszczonego cukru.
• Ignorowanie BLG początkowego — początkowa gęstość wpływa na dokładny bilans.
• Wpisywanie masy miodu lub syropu jako czystego cukru — te produkty zawierają również wodę.
• Używanie odczytu BLG po fermentacji jak przed fermentacją — obecność alkoholu zmienia interpretację gęstości.
• Nieuwzględnianie wzrostu objętości przy kilku kilogramach cukru — może zabraknąć miejsca w fermentorze.