Najważniejsze wzory z elektryczności w jednym miejscu
Tablica porządkuje wzory używane w zadaniach o napięciu, natężeniu, oporze, mocy, energii, ładunku elektrycznym, połączeniach rezystorów i oporze przewodnika. Zamiast szukać wzoru po nazwie rozdziału, najpierw rozpoznaj symbole występujące w zadaniu.
Jeżeli pojawiają się U, I i R, punktem wyjścia jest prawo Ohma. Dla P, E i t używasz zależności mocy i energii. Dla Q, I i t podstawową zależnością jest I = Q/t. W bardziej rozbudowanych zadaniach te grupy wzorów łączy się etapami.
Filtruj tablicę według działu lub symbolu
Wyszukiwarka poniżej działa na istniejącej tablicy wzorów. Możesz wybrać dział albo wpisać symbol, nazwę wielkości lub fragment wzoru. Dzięki temu duża tablica pozostaje użyteczna również na telefonie.
Skopiowano widoczne wzory.
Tablica wzorów z prądu elektrycznego
| Kategoria | Wzór | Do czego służy? | Jednostki i uwagi |
|---|---|---|---|
| Podstawy | I = Q / t | Natężenie prądu z ładunku i czasu. | I w A, Q w C, t w s. · zadania |
| Podstawy | Q = I · t | Ładunek przepływający przez przewodnik. | 1 A = 1 C/s. · zadania |
| Podstawy | t = Q / I | Czas przepływu ładunku przy znanym prądzie. | Czas w sekundach. |
| Podstawy | n = Q / e | Liczba elektronów odpowiadająca ładunkowi Q. | e ≈ 1,602 · 10⁻¹⁹ C. |
| Prawo Ohma | U = R · I | Napięcie na oporze przy znanym prądzie. | U w V, R w Ω, I w A. · zadania |
| Prawo Ohma | I = U / R | Natężenie prądu z napięcia i oporu. | Nie podstawiaj mA zamiast A bez przeliczenia. |
| Prawo Ohma | R = U / I | Opór elektryczny z napięcia i prądu. | Opór w omach. |
| Moc i energia | P = U · I | Moc elektryczna z napięcia i prądu. | P w W. · zadania |
| Moc i energia | P = I² · R | Moc wydzielana na oporze przy znanym prądzie. | Przydatne dla grzałek i rezystorów. · zadania |
| Moc i energia | P = U² / R | Moc z napięcia i oporu. | Wynika z prawa Ohma. · zadania |
| Moc i energia | E = P · t | Energia pobrana przez urządzenie. | W SI: J = W·s. · zadania |
| Moc i energia | t = E / P | Czas pracy z energii i mocy. | Uważaj na kWh i W. · zadania |
| Moc i energia | koszt = E[kWh] · cena | Orientacyjny koszt zużycia energii. | Używaj ceny za 1 kWh. |
| Rezystory | Rz = R1 + R2 + ... | Opór zastępczy połączenia szeregowego. | Opory dodają się wprost. · zadania |
| Rezystory | 1/Rz = 1/R1 + 1/R2 + ... | Opór zastępczy połączenia równoległego. | Rz jest mniejszy od najmniejszego oporu gałęzi. · zadania |
| Rezystory | Rz = (R1 · R2) / (R1 + R2) | Szybki wzór dla dwóch rezystorów równoległych. | Działa tylko dla dwóch oporów. · zadania |
| Rezystory | U2 = U · R2 / (R1 + R2) | Napięcie na dolnym rezystorze dzielnika. | Dla dwóch rezystorów szeregowych. · zadania |
| Rezystory | I1 = I2 = I | Prąd w elementach połączonych szeregowo. | Ten sam prąd płynie przez każdy element. |
| Rezystory | U1 = U2 = U | Napięcie na elementach połączonych równolegle. | Każda gałąź ma to samo napięcie. |
| Przewodnik | R = ρ · l / S | Opór przewodnika z materiału, długości i przekroju. | ρ w Ω·m albo Ω·mm²/m. · zadania |
| Przewodnik | l = R · S / ρ | Długość przewodnika z oporu i przekroju. | l w m. · zadania |
| Przewodnik | S = ρ · l / R | Przekrój przewodu potrzebny dla danego oporu. | S w m² albo mm². · zadania |
| Przewodnik | ρ = R · S / l | Rezystywność materiału. | Nazywana też oporem właściwym. · zadania |
| Przewodnik | ΔU = I · Rprzewodu | Spadek napięcia na przewodzie. | Praktyczne przy długich przewodach. |
| Przewodnik | Pstrat = I² · Rprzewodu | Moc strat cieplnych w przewodzie. | Rośnie z kwadratem prądu. |
| Jednostki | 1 A = 1000 mA | Przeliczenie amperów i miliamperów. | 1 mA = 0,001 A. |
| Jednostki | 1 kV = 1000 V | Przeliczenie kilowoltów na wolty. | 1 mV = 0,001 V. |
| Jednostki | 1 kΩ = 1000 Ω | Przeliczenie kiloomów na omy. | 1 MΩ = 1 000 000 Ω. |
| Jednostki | 1 Wh = 3600 J | Przeliczenie watogodzin na dżule. | 1 kWh = 3 600 000 J. |
| Jednostki | 1 Ah = 3600 C | Przeliczenie amperogodzin na kulomby. | 1 mAh = 3,6 C. |
| Jednostki | 1 µF = 1000 nF = 1 000 000 pF | Przeliczenie pojemności kondensatora. | przelicz wartości · sprawdź kody |
Wskazówka od KalkulatorXXL
Nie zaczynaj od szukania wzoru „na pamięć”. Wypisz dane z jednostkami i zaznacz szukaną wielkość. Jeżeli masz U, I i R - wybierz prawo Ohma; P, E i t - moc i energię; Q, I i t - ładunek i natężenie. Dopiero potem łącz wzory.
Prawo Ohma, moc i energia w jednym zadaniu
Wiele zadań wymaga dwóch lub trzech kroków. Gdy podane są napięcie i opór, najpierw wyznaczasz natężenie z I = U/R. Następnie możesz policzyć moc jako P = U·I albo skorzystać bezpośrednio z P = U²/R. Jeśli zadanie podaje jeszcze czas pracy, kolejnym krokiem jest energia E = P·t.
W zadaniach wieloetapowych zachowaj pełną dokładność wyniku pośredniego i zaokrąglaj dopiero odpowiedź końcową. Najpierw ustal prąd lub napięcie z prawa Ohma, a dopiero potem przejdź do mocy i energii.
Do pełnych obliczeń przejdź do kalkulatora prawa Ohma i kalkulatora mocy i energii.
Rezystory, przewodniki i spadek napięcia
W połączeniu szeregowym rezystancje się sumują, dlatego dodanie kolejnego rezystora zwiększa opór zastępczy. W połączeniu równoległym sumują się odwrotności rezystancji, a opór zastępczy jest mniejszy od najmniejszego oporu gałęzi. To podstawowa kontrola sensu wyniku.
Opór przewodnika zależy natomiast od rezystywności materiału, długości i pola przekroju. Dłuższy przewód ma większy opór, a większy przekrój go zmniejsza. Po przepływie prądu ten opór powoduje spadek napięcia zgodnie z ΔU = I·R.
Do obliczeń użyj kalkulatora oporu zastępczego, rezystywności przewodnika albo spadku napięcia.
Jednostki - gdzie najczęściej powstaje błąd 1000 razy?
Miliampery, kiloomy i kilowatogodziny są wygodne w praktyce, ale przed podstawieniem trzeba pilnować zgodności jednostek. 500 mA to 0,5 A, 2,2 kΩ to 2200 Ω, a 1 kWh to 3 600 000 J. Najczęstszy błąd polega na podstawieniu liczby bez prefiksu do wzoru zapisanego dla jednostek podstawowych.
| Wartość | Po przeliczeniu | Znaczenie |
|---|---|---|
| 500 mA | 0,5 A | natężenie |
| 2,2 kΩ | 2200 Ω | rezystancja |
| 1 Ah | 3600 C | ładunek |
| 1 Wh | 3600 J | energia |
| 1 µF | 1000 nF = 1 000 000 pF | pojemność |
Ciekawostka
Z jednego prawa Ohma U = R·I można otrzymać trzy używane postacie wzoru, a po połączeniu go ze wzorem P = U·I również P = I²R i P = U²/R. Dlatego w elektryczności mniej ważne jest pamiętanie wielu osobnych równań niż rozumienie, z których zależności wynikają.
Dalsza nauka i powiązane materiały
Jeśli chcesz ćwiczyć rozwiązywanie zadań, przejdź do testu z prawa Ohma, testu z I=Q/t, testu z mocy i energii prądu, testu z oporu i rezystorów albo poradnika z zadań z prądu elektrycznego. Kondensatory i ich jednostki znajdziesz w kalkulatorze pF/nF/µF oraz tablicy oznaczeń kondensatorów.
Nowy pakiet Elektronika rozwija te podstawy o rezystory SMD, RC/RLC, diody, tranzystory, zasilanie, przewody, PCB i pomiary. Centralną ścieżką jest Akademia Elektroniki.
Tablica wzorów z prądu elektrycznego
Najważniejsze wzory: I=Q/t, Q=I·t, U=R·I, I=U/R, R=U/I, P=U·I, P=I²·R, P=U²/R, E=P·t, Rz dla połączeń szeregowych i równoległych, R=ρ·l/S, ΔU=I·R.
Te wzory w instalacji 230/400 V
Prawo Ohma, moc i opór przewodnika są także podstawą praktycznych obliczeń instalacyjnych. Pakiet Elektryka rozszerza je o trzy fazy, cos fi, obciążalność kabli, spadek napięcia i zabezpieczenia.
FAQ - wzory z prądu elektrycznego
Ostatnia aktualizacja: 25.08.2026