Dobrałeś luz - co warto policzyć dalej?
Po kalibracji pasowania warto sprawdzić, czy problem wynika ze skurczu całego modelu, lokalnej geometrii, przepływu czy grubości ścian. Poniższe strony prowadzą przez cały następny etap kalibracji wymiarowej.
Jak obliczyć luz między dwiema częściami?
Dla otworu, gniazda, prowadnicy lub szczeliny najprostszy luz całkowity to różnica wymiaru części zewnętrznej i elementu, który ma się w niej znaleźć:
Jeżeli otwór ma 10,30 mm, a trzpień 10,00 mm, luz całkowity wynosi 0,30 mm. Przy symetrycznym położeniu elementu odpowiada to 0,15 mm wolnej przestrzeni na każdą stronę.
Wynik dodatni oznacza geometryczny luz, zero - nominalny styk, a wynik ujemny - geometryczny wcisk. To opis wymiarów, a nie gwarancja konkretnej siły montażu.
Luz całkowity a luz na stronę - nie pomyl tych wartości
Przy okrągłym trzpieniu i otworze różnica średnic 0,30 mm oznacza 0,15 mm luzu promieniowego na stronę. Podobnie przy części wycentrowanej w prostokątnym gnieździe całkowita różnica szerokości rozkłada się na dwa boki.
W projektach CAD warto zapisywać, czy podana tolerancja oznacza różnicę wymiarów, czy odsunięcie pojedynczej powierzchni. To zapobiega przypadkowemu podwojeniu luzu.
Jak działa tryb kalibrowany z próbki?
Drukarka może jednocześnie wykonywać trzpień trochę za duży i otwór trochę za mały. Te dwa błędy sumują się i potrafią „zjeść” cały zaprojektowany luz.
Kalkulator wyznacza osobno błąd elementu zewnętrznego oraz błąd otworu:
eotworu = Hpomiar - Hmodel
Następnie dobiera taki wymiar otworu w CAD, aby po dodaniu obu błędów przewidywany rzeczywisty luz był zgodny z celem.
To lokalna korekta w pobliżu badanego rozmiaru. Przy znacznie większych lub mniejszych częściach warto wykonać kolejną próbkę, bo część błędu może mieć charakter procentowy, a nie stały.
Ciekawostka
Jeżeli trzpień wychodzi o 0,08 mm za duży, a otwór o 0,15 mm za mały, razem odbierają aż 0,23 mm zaprojektowanego luzu. Dlatego para CAD 10,00 / 10,30 mm może po wydruku dać tylko około 0,07 mm rzeczywistej różnicy.
Czy istnieje jedna dobra tolerancja dla PLA, PETG i ABS?
Nie. Dokumentacja Prusa podkreśla, że potrzebny luz zależy m.in. od rozmiaru i orientacji modelu, geometrii połączenia, kalibracji, ustawień oraz właściwości materiału. Dla elementów ruchomych Prusa podaje 0,3 mm jako dobry punkt startowy, ale nie jako uniwersalną gwarancję pasowania.
OrcaSlicer ma własny test tolerancji z wartościami 0,00; 0,05; 0,10; 0,20; 0,30 i 0,40 mm, właśnie po to, aby użytkownik sprawdził zachowanie konkretnego zestawu drukarka + filament.
Z tego powodu kalkulator pozwala wpisać własny luz i własne pomiary zamiast narzucać sztywne presety materiałowe.
Luz projektowy a X-Y hole compensation w slicerze
W OrcaSlicer dostępne są osobne ustawienia X-Y hole compensation i X-Y contour compensation. Dodatnia kompensacja otworów powiększa otwory, a kompensacja konturu zmienia wymiary zewnętrzne.
To nie jest to samo co dodanie luzu w modelu CAD. Luz opisuje relację dwóch części, natomiast kompensacja slicera koryguje powtarzalny błąd procesu.
Najbezpieczniejsza kolejność to: najpierw skalibrować drukarkę i filament, potem sprawdzić próbkę tolerancji, a dopiero na końcu dobrać luz funkcjonalny wymagany przez konkretne połączenie.
Kiedy użyć kalkulatora ISO 286 zamiast tego narzędzia?
Ten kalkulator jest przeznaczony do praktycznego projektowania części FDM/FFF i korekty na podstawie wydruku testowego. Nie wyznacza klas H7/h6 ani standardowych pól tolerancji obróbki skrawaniem.
Jeżeli projektujesz klasyczne połączenie wałek-otwór według normy, użyj kalkulatora pasowań ISO 286. Wydruk 3D może wymagać dodatkowej korekty procesu nawet wtedy, gdy geometria nominalna pochodzi z pasowania normowego.
Wskazówka od KalkulatorXXL
Wydrukuj małą próbkę z kilkoma luzami wokół wartości, której potrzebujesz, i ustaw ją w tej samej orientacji co finalna część. Mierz po ostygnięciu, omijaj pierwsze warstwy z efektem „elephant foot” i zapisuj wynik osobno dla filamentu oraz profilu. Jedna próbka tolerancji często oszczędza kilka pełnych, niepasujących wydruków.
Dla ucznia technikum i studenta - tolerancja, luz i propagacja błędów
To zadanie łączy wymiary nominalne z błędami wykonania. Najpierw rozpoznaj, który wymiar należy do otworu, a który do części wewnętrznej, a potem pilnuj znaków.
- Luz nominalny: wymiar otworu minus wymiar trzpienia.
- Wcisk: występuje, gdy wynik tej różnicy jest ujemny.
- Błąd trzpienia dodatni: zmniejsza rzeczywisty luz.
- Błąd otworu ujemny: również zmniejsza rzeczywisty luz.
- Kontrola wyniku: po korekcie przewidywany otwór minus przewidywany trzpień powinien dać żądany luz.
Przykładowe zadania - luz i pasowanie w druku 3D
Treść: Otwór w modelu ma 8,40 mm, a trzpień 8,00 mm. Oblicz luz całkowity i luz na stronę.
Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie
Obliczenie: 8,40 - 8,00 = 0,40 mm. Na jedną stronę: 0,40 / 2 = 0,20 mm.
Treść: Trzpień w modelu ma 12,00 mm. Projekt wymaga 0,35 mm całkowitego luzu. Jaki powinien być nominalny wymiar otworu?
Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie
Obliczenie: 12,00 + 0,35 = 12,35 mm.
Treść: Trzpień 10,00 mm wychodzi 10,08 mm. Otwór 10,30 mm wychodzi 10,15 mm. Jaki wymiar otworu w CAD powinien dać około 0,30 mm rzeczywistego luzu przy trzpieniu modelowym 10,00 mm?
Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie
Obliczenie: błąd trzpienia = +0,08 mm, błąd otworu = -0,15 mm. Przewidywany trzpień ma 10,08 mm. Aby po błędzie otworu otrzymać 10,38 mm, model otworu musi mieć 10,38 - (-0,15) = 10,53 mm.
Źródła i uwagi do metody
Prusa Knowledge Base wskazuje, że nie istnieje jedna uniwersalna tolerancja dla części drukowanych 3D; wynik zależy m.in. od geometrii, orientacji, kalibracji, ustawień i materiału. Dla części ruchomych 0,3 mm jest podawane jako praktyczny punkt startowy.
Aktualna dokumentacja OrcaSlicer udostępnia test tolerancji oraz osobne kompensacje X-Y dla otworów i konturów. Kalkulator wykorzystuje własne pomiary jako prosty lokalny model błędu wymiarowego.
Model kalibrowany zakłada addytywny, powtarzalny błąd w pobliżu badanego rozmiaru. Nie zastępuje analizy odkształceń, elastyczności, chropowatości, anisotropii, zużycia ani obliczeń siły wcisku.
Powiązane narzędzia modelarstwa kolejowego
FAQ - luz i pasowanie elementów drukowanych 3D
Ostatnia aktualizacja: 26.08.2026