CNS a OTU - czym różnią się wskaźniki ekspozycji tlenowej?
CNS% i OTU korzystają z ppO2 oraz czasu, ale nie opisują tego samego. Zobacz, co mierzy każdy wskaźnik, jak są liczone i dlaczego nie wolno przeliczać jednego na drugi.
Kiedy przydaje się to rozróżnienie?
Przy ekspozycji na podwyższone ciśnienie parcjalne tlenu można spotkać dwa różne wskaźniki: CNS% oraz OTU. Oba zależą od ppO2 i czasu, dlatego łatwo błędnie uznać, że są dwiema skalami tego samego zjawiska.
W praktyce opisują inne modele i inne aspekty ekspozycji tlenowej. CNS% odnosi się do tabelarycznego modelu ostrej ekspozycji ośrodkowego układu nerwowego, a OTU/UPTD jest historycznym, empirycznym wskaźnikiem płucnej ekspozycji na tlen.
CNS% - udział tabelarycznego czasu ekspozycji
Dla stałego ppO2 model CNS wykorzystuje czas ekspozycji i odpowiadający mu czas referencyjny z tabeli. Dla jednego odcinka:
CNS% = czas ekspozycji / czas referencyjny dla ppO2 x 100
Przykładowo w tabeli używanej przez kalkulator dla ppO2 = 1,40 ATA czas odpowiadający 100% wynosi 150 min. Ekspozycja przez 30 min daje więc:
30 / 150 x 100 = 20%.
OTU - empiryczna dawka płucnej ekspozycji
OTU, czyli Oxygen Tolerance Unit, wywodzi się z modelu UPTD opisującego zmiany pojemności życiowej płuc podczas ekspozycji tlenowej. Dla stałego ppO2 większego niż 0,50 ATA stosowany w kalkulatorze wzór ma postać:
OTU = t x [(ppO2 - 0,5) / 0,5]0,83
Dla ppO2 = 1,40 ATA przez 30 min:
OTU = 30 x 1,80,83 = 48,8649472131..., czyli w prezentacji 48,86 OTU.
20% CNS nie odpowiada 20 OTU
CNS% jest procentem względem konkretnego modelu tabelarycznego. OTU jest wartością dawki z innego modelu. Nie istnieje stały współczynnik, którym można pomnożyć CNS%, aby otrzymać OTU, ani odwrotnie.
Porównanie na jednym odcinku
| Parametr | CNS% | OTU |
|---|---|---|
| Przykład | ppO2 1,40 ATA / 30 min | ppO2 1,40 ATA / 30 min |
| Wynik | 20,00% | 48,86 OTU |
| Typ modelu | tabelaryczny udział czasu ekspozycji | empiryczna dawka płucna |
| Główna interpretacja | ostra ekspozycja CNS | płucna ekspozycja tlenowa |
| Czy wynik jest procentem? | tak | nie |
Co oba wskaźniki mają wspólnego?
- oba zależą od ppO2 i czasu ekspozycji,
- dla profilu ze zmiennym ppO2 ekspozycję trzeba analizować odcinkami,
- oba są modelami pomocniczymi, a nie indywidualnym przewidywaniem wystąpienia objawów,
- żaden z nich nie zastępuje procedur szkoleniowych, właściwie skonfigurowanego komputera ani planowania ekspozycji.
Najczęstsze błędy
- traktowanie OTU jako drugiego sposobu wyrażenia CNS%,
- uznawanie 100% CNS za przewidywany moment wystąpienia objawów,
- traktowanie określonej liczby OTU jako uniwersalnej granicy bezpieczeństwa,
- zaokrąglanie ppO2 przed wykonaniem obliczenia,
- liczenie całego profilu ze średniego ppO2 zamiast rozdzielenia odcinków o różnych ekspozycjach,
- pomijanie faktu, że wytyczne i modele ekspozycji tlenowej mogą być aktualizowane wraz z nowymi danymi.
Modele mają ograniczenia
CNS clock jest narzędziem planistycznym opartym na tabelarycznych czasach ekspozycji. Nie przewiduje indywidualnej podatności na toksyczność tlenową.
Model OTU/UPTD jest modelem historycznym i empirycznym. Nowsze opracowania wskazują, że nie opisuje pełnego obrazu płucnej toksyczności tlenowej i ma ograniczenia przy przenoszeniu go między różnymi profilami oraz ppO2.
Kolejność obliczeń
1. Ustal ppO2
Z rzeczywistej zawartości tlenu i głębokości oblicz ciśnienie parcjalne tlenu dla analizowanego odcinka.
2. Policz CNS%
Dla ppO2 i czasu oblicz udział modelu tabelarycznego dotyczącego ekspozycji CNS.
3. Policz OTU osobno
Jeżeli potrzebujesz wskaźnika płucnej ekspozycji z modelu OTU/UPTD, oblicz go jako oddzielną wielkość.
Narzędzia do obliczeń
Źródła
Shearwater Research - opis CNS oxygen clock jako procentu maksymalnego czasu ekspozycji dla danego ppO2 według tabeli NOAA.
Shearwater Research - CNS Oxygen Clock
R.W. Hamilton, Tolerating Oxygen Exposure - definicja OTU/UPTD oraz empiryczny wzór dla płucnej ekspozycji tlenowej.
Diving and Hyperbaric Medicine - Tolerating Oxygen Exposure
Shearwater Research - omówienie ograniczeń historycznego modelu UPTD.
Shearwater Research - Why UPTD Calculations Should Not Be Used
NOAA Repository / Diving and Hyperbaric Medicine 2025 - przykład aktualizacji zaleceń CNS dla ekspozycji przy PO2 1,3 atm, pokazujący że wytyczne są rozwijane wraz z nowymi danymi.
NOAA - Revised guideline for CNS oxygen toxicity exposure limits at PO2 1.3 atm
FAQ - CNS a OTU w nurkowaniu
Ostatnia aktualizacja: 30.09.2026