Powiązane narzędzia
Co oblicza kalkulator wschodu i zachodu Księżyca?
Narzędzie wyznacza momenty przejścia górnej krawędzi tarczy przez standardowy, idealnie poziomy horyzont obserwatora. Czas liczony jest dla lokalnej doby od 00:00 do kolejnego 00:00 w wybranej strefie. Doba ma 23, 24 albo 25 godzin, jeżeli tak wynika z przejścia na czas letni lub zimowy.
Księżyc nie musi wschodzić ani zachodzić w każdej dobie. W takim przypadku program pokazuje brak odpowiedniego zdarzenia, zamiast wpisywać 00:00. Dla niektórych dat można otrzymać dwa zdarzenia tego samego rodzaju - wszystkie zostaną wypisane w sekcji szczegółowej.
Metoda obliczeń - pozycja topocentryczna, paralaksa i refrakcja
Położenie Księżyca względem środka Ziemi jest wyznaczane z szeregu okresowego według Jeana Meeusa, Astronomical Algorithms, wyd. 2, rozdz. 47. Po uwzględnieniu nachylenia osi Ziemi i nutacji następuje obliczenie rzeczywistego kierunku z miejsca obserwacji na elipsoidzie WGS84. Uwzględniane są paralaksa topocentryczna i zmieniający się pozorny promień Księżyca.
Godziny uzyskuje się przez wykrycie przecięcia horyzontu w krokach po 1 minucie (co 30 sekund przy szerokościach od 75°) i numeryczne doprecyzowanie chwili zjawiska. Azymut podawany jest w stopniach od północy przez wschód: N = 0°, E = 90°, S = 180°, W = 270°. Refrakcja horyzontalna została przyjęta jako stałe 34 minuty łuku. To umowna standardowa wartość, nie pomiar miejscowego ciśnienia ani pogody.
Wysokość n.p.m. wpływa na położenie obserwatora i paralaksę, ale narzędzie nie obniża horyzontu dla szczytu góry lub budynku. Jeśli patrzysz w dolinę, na morze z wysokiego klifu albo nad grzbietem górskim, rzeczywisty moment zjawiska może być inny. Model nie uwzględnia indywidualnej przeszkody na azymucie zdarzenia.
Przykład - obserwacja w Warszawie
Wybierz 31.10.2026, szerokość 52,2297° N, długość 21,0122° E i 100 m n.p.m. W zależności od modelu i warunków atmosferycznych wyniki mogą nieco odbiegać od efemeryd obserwatorium. Ważne, aby wybrać strefę Europe/Warsaw: lokalna doba jest wtedy liczona w CET, a nie w UTC.
Ograniczenia dokładności i przypadki szczególne
- Daty 2000-2049, szerokość -90 do +90°, długość -180 do +180° oraz wysokość 0-5000 m n.p.m. Użyj jednej z obsługiwanych stref czasu.
- Nie jest to prognoza pogody ani widoczności fazy Księżyca; blisko nowiu oświetlona część tarczy może być niewidoczna mimo przebywania nad horyzontem.
- Rzeczywista refrakcja blisko horyzontu bywa zmienna; na wysokich szerokościach drobna zmiana refrakcji może mocno przesunąć godzinę zdarzenia.
- W bardzo rzadkich sytuacjach bliskich styczności toru Księżyca z horyzontem zdarzenie może być na tyle krótkie, że nawet krok 30-sekundowy go nie wychwyci. Do nawigacji lub badań wymagających precyzyjnych efemeryd użyj specjalistycznego oprogramowania.
- Dzisiejsze i przyszłe wartości różnicy TT-UT nie są znane z absolutną dokładnością; przy odległych datach warto skontrolować wynik w aktualnych efemerydach.
Źródła metody i niezależne sprawdzenie
Jean Meeus, Astronomical Algorithms, wydanie 2, rozdz. 22 i 47 - współrzędne i nutacja. US Naval Observatory - definicje wschodów i zachodów (refrakcja i górna krawędź). Obliczenia kontrolne porównywane ze Swiss Ephemeris. Kwestie refrakcji: NASA JPL Horizons Manual. Obliczenia wykonuje się lokalnie w przeglądarce.
Pytania o wschód i zachód Księżyca
Ostatnia aktualizacja: 31.10.2026