Powiązane narzędzia
Co oznacza świt i zmierzch?
Świt to przekroczenie ustalonego progu wysokości geometrycznej środka Słońca w kierunku ku górze; koniec zmierzchu to przekroczenie tego samego progu w dół. Kalkulator odróżnia trzy stopnie: cywilny (-6°), żeglarski (-12°) i astronomiczny (-18°). Nie są to godziny wschodu i zachodu Słońca.
| Rodzaj | Wysokość środka Słońca | Typowe zastosowanie |
|---|---|---|
| Cywilny | -6° | Orientacyjne warunki oświetlenia przed wschodem i po zachodzie |
| Żeglarski | -12° | Widoczność horyzontu i jaśniejszych gwiazd |
| Astronomiczny | -18° | Granica modelowej ciemności astronomicznej |
Jak wyznaczane są godziny?
Algorytm oblicza geometryczną wysokość środka Słońca dla zadanej szerokości i długości geograficznej. Pozycja Słońca wynika z elementów orbitalnych i poprawek według J. Meeusa. Przekroczenia progów są wyszukiwane numerycznie na całej rzeczywistej dobie lokalnej, z dodatkową kontrolą ekstremów wysokości, aby rozpoznać krótkie okresy zmierzchu na dużych szerokościach.
Refrakcja atmosferyczna nie jest uwzględniana w definicyjnych progach zmierzchu. Ponieważ zależą one od geometrycznej wysokości środka tarczy, nie uwzględnia się również promienia tarczy, wysokości obserwatora ani przeszkód terenowych. Długość nocy astronomicznej to suma odcinków doby, podczas których h jest mniejsze niż -18°.
Białe noce, obszary polarne i brak zdarzenia
W niektórych dniach Słońce przez całą dobę pozostaje ponad lub poniżej jednego z progów. Wtedy odpowiedni świt lub koniec zmierzchu nie występuje w tej dobie, choć inne progi mogą zostać przekroczone. Na dużych szerokościach możliwe są pojedyncze zdarzenia lub krótkie okresy zmierzchu. Wynik podaje stan osobno dla każdego progu.
Godziny lokalne i zmiana czasu
Obliczenia prowadzone są w UTC dla przedziału wyznaczonego przez dwie kolejne północe w wybranej strefie. Lokalna doba może mieć 23 albo 25 godzin, np. podczas zmiany czasu w Polsce. Każdy wynik ma oznaczenie przesunięcia UTC, aby odróżnić powtórzone godziny. Wybierz strefę zgodną z miejscem obserwacji.
Ograniczenia dokładności
- Zakres dat: 2000-2049. Wynik podawany jest do pełnej minuty, ale to oszacowanie efemerydalne, a nie gwarantowana minuta obserwacji.
- Na dużych szerokościach geograficznych drobne różnice modelu mogą silniej zmieniać godzinę przekroczenia progu.
- Zanieczyszczenie światłem, zachmurzenie, Księżyc i przezroczystość atmosfery nie zmieniają definicji progu, ale wpływają na praktyczną ciemność nieba.
- Nie wyznaczamy rzeczywistej widoczności gwiazd, wschodu i zachodu tarczy ani przeszkód terenowych.
Przykład dla Warszawy
Wybierz Europe/Warsaw, 52,2297° N, 21,0122° E i 21.06.2026. Zwróć uwagę, czy występuje noc astronomiczna. Porównaj wynik z 21.12.2026 - zmiana długości nocnego odcinka wynika przede wszystkim z sezonowego położenia Słońca.
Źródła i weryfikacja
J. Meeus, Astronomical Algorithms, wyd. 2, rozdziały 12, 22 i 25. US Naval Observatory - definicje zmierzchu; National Weather Service - twilight; Swiss Ephemeris - definicje zdarzeń. Porównanie numeryczne przeprowadzono niezależnie z Swiss Ephemeris przy geometrycznych progach bez refrakcji.
Pytania o świt i zmierzch
Ostatnia aktualizacja: 31.10.2026