Powiązane narzędzia
Co oblicza kalkulator cienia?
Podaje teoretyczną długość cienia pionowego obiektu na poziomej płaszczyźnie, a także kierunek cienia liczony zgodnie z ruchem wskazówek zegara od północy geograficznej. Wynik jest orientacyjnym modelem punktowego źródła światła, a nie dokładnym konturem cienia rzeczywistej tarczy słonecznej.
Odrębnie prezentowane są długość geometryczna, obliczona z wysokości środka Słońca, i długość z refrakcją, liczona z przybliżonej wysokości pozornej. Ujemna wysokość środka Słońca nie oznacza automatycznie, że tarcza nie jest widoczna - przy horyzoncie znaczenie mają promień tarczy i refrakcja.
Wzory, jednostki i metoda
H - wysokość obiektu (m), h - wysokość kątowa środka Słońca powyżej horyzontu (stopnie), L - pozioma długość cienia (m). Wysokość geometryczna i azymut pochodzą z przybliżenia Meeusa z poprawką topocentryczną WGS84. Dla wysokości co najmniej -1° refrakcję opisuje przybliżenie Saemundssona z ciśnieniem i temperaturą.
Wzór dotyczy dodatniej wysokości kątowej. Przy wysokości bliskiej 0° długość rośnie bardzo szybko, więc w praktyce decydują też przeszkody i półcień. Gdy wysokość geometryczna lub pozorna jest niedodatnia, odpowiedni model nie podaje skończonej długości cienia. W pobliżu zenitu cień ma długość bliską zeru, ale azymut jest niejednoznaczny.
Przykład: pionowy słupek o wysokości 2 m
Jeśli wysokość Słońca wynosi dokładnie 30°, cień geometryczny ma długość 2 / tan(30°) = około 3,46 m. Przy wysokości 45° długość wynosi 2,00 m, a przy 60° około 1,15 m. To sprawdzenie samej geometrii; rzeczywisty wynik dla danej chwili wymaga najpierw wyznaczenia pozycji Słońca.
Warunki brzegowe i ograniczenia dokładności
- Cień jest idealizowany: brak rozmiaru kątowego tarczy, penumbry, chmur, rozproszenia światła, nierówności terenu, pochylenia słupka i lokalnych przeszkód.
- Przy niskim Słońcu drobne błędy położenia i zmienność refrakcji mogą powodować bardzo duże różnice długości cienia.
- Jeżeli Słońce jest pod horyzontem, kalkulator nie zwraca mylącej wartości zero metrów; informuje o braku skończonego cienia.
- Obliczenia pozycji są przybliżeniem do zastosowań poglądowych (2000-2049), nie zastępują geodezyjnych ani projektowych analiz zacienienia.
- Strefa czasu określa moment, nie lokalizację. Dla nieistniejącej godziny przy zmianie czasu kalkulator zgłasza błąd; dla powtórzonej pozwala wybrać wystąpienie.
- Nie kieruj lornetki, teleskopu ani aparatu optycznego w stronę Słońca bez właściwego zabezpieczenia.
Podstawa obliczeń
Jean Meeus, Astronomical Algorithms, wyd. 2 (1998), rozdziały 22 i 25; US Naval Observatory - azymut i wysokość; NLR/NREL - Solar Position Algorithm. Pozycja jest obliczana w przeglądarce, a model refrakcji nie opisuje rzeczywistej atmosfery.
Pytania o długość i kierunek cienia
Ostatnia aktualizacja: 31.10.2026