Trimix - O2, He, N2, ppO2 i END krok po kroku
Zobacz, jak czytać zapis TMx 18/45, obliczyć udział azotu, ciśnienia parcjalne na głębokości oraz dlaczego END może mieć różną wartość zależnie od przyjętego modelu narkotyczności.
Jak czytać zapis Trimix?
Trimix jest mieszaniną tlenu, helu i azotu. W zapisie TMx 18/45 pierwsza liczba oznacza udział tlenu, a druga udział helu.
FO2 = 0,18
FHe = 0,45
Azot stanowi pozostałą część mieszaniny:
FN2 = 1 - FO2 - FHe
FN2 = 1 - 0,18 - 0,45 = 0,37, czyli 37% N2.
Najpierw oblicz ciśnienie absolutne
Do ciśnień parcjalnych potrzebne jest ciśnienie absolutne, a nie samo ciśnienie wody. W standardowym metrycznym modelu nurkowym na poziomie morza:
P [ATA] = głębokość [m] / 10 + 1
Dla 60 m:
P = 60 / 10 + 1 = 7,0 ATA.
Prawo Daltona: ppO2, ppN2 i ppHe
Ciśnienie parcjalne składnika gazu otrzymuje się przez pomnożenie jego udziału w mieszaninie przez ciśnienie absolutne:
ppGaz = FGaz x P
DAN opisuje tę samą zależność: całkowite ciśnienie mieszaniny jest sumą ciśnień parcjalnych składników, a ciśnienie parcjalne danego gazu zależy od jego udziału i ciśnienia absolutnego.
Przykład: TMx 18/45 na 60 m
Mamy: 18% O2, 45% He, 37% N2 oraz 7,0 ATA.
ppO2 = 0,18 x 7,0 = 1,26 ATA
ppN2 = 0,37 x 7,0 = 2,59 ATA
ppHe = 0,45 x 7,0 = 3,15 ATA
Kontrola rachunku: 1,26 + 2,59 + 3,15 = 7,00 ATA, czyli suma ciśnień parcjalnych jest równa całkowitemu ciśnieniu mieszaniny.
Co mówi ppO2, a czego nie mówi?
ppO2 opisuje ciśnienie parcjalne tlenu na danej głębokości. Sam wynik nie mówi jeszcze, czy cała mieszanina jest odpowiednia do danego nurkowania. W Trimixie osobno analizuje się między innymi azot, hel, END, gęstość gazu, zapas gazu i dekompresję zgodnie z wyszkoleniem oraz przyjętymi procedurami.
END - równoważna głębokość narkotyczna
END jest wartością porównawczą: odpowiada głębokości na powietrzu, która w przyjętym modelu daje podobne obciążenie składnikami uznanymi za narkotyczne.
Nie istnieje jeden bezdyskusyjny sposób traktowania tlenu w każdym modelu END. Dlatego kalkulator END w tym pakiecie pokazuje dwa warianty zamiast ukrywać założenie.
Model 1: hel jako jedyny składnik nienarkotyczny
Aktualne standardy GUE określają END przy założeniu, że hel jest jedynym nienarkotycznym składnikiem gazu oddechowego. Wtedy frakcja traktowana jako narkotyczna wynosi:
Fnarc = FO2 + FN2 = 1 - FHe
W standardowym modelu metrycznym:
END = 10 x [P x (1 - FHe) - 1]
Dla TMx 18/45 na 60 m:
END = 10 x [7 x 0,55 - 1] = 28,50 m.
Model 2: tylko azot jako składnik narkotyczny
W drugim wariancie porównuje się wyłącznie ciśnienie parcjalne azotu mieszaniny z azotem w powietrzu, przyjmując frakcję azotu w powietrzu równą 0,79:
END(N2) = 10 x [(ppN2 / 0,79) - 1]
Dla TMx 18/45 na 60 m:
END(N2) = 10 x [(2,59 / 0,79) - 1] = 22,784810... m, czyli około 22,78 m.
Dlaczego oba wyniki END są różne?
Różnica nie wynika z innego składu gazu ani innej głębokości. Wynika wyłącznie z tego, które składniki model uznaje za narkotyczne.
- Model hel-only non-narcotic: do obciążenia narkotycznego wlicza O2 i N2.
- Model N2-only: porównuje tylko ppN2 mieszaniny z ppN2 powietrza.
END nie opisuje całego zachowania mieszaniny
Dwie mieszanki o podobnym END mogą różnić się udziałem tlenu, gęstością gazu, ppO2, wymaganiami dekompresyjnymi i innymi właściwościami. Hel zmniejsza udział cięższych gazów i może obniżać gęstość mieszaniny, ale kalkulator END nie zastępuje osobnego sprawdzenia gęstości gazu.
Kolejność podstawowych obliczeń Trimixu
1. Skład
Z O2 i He wyznacz pozostały udział N2. Sprawdź, czy suma udziałów wynosi 100%.
2. Ciśnienia parcjalne
Z głębokości oblicz ciśnienie absolutne, a następnie ppO2, ppN2 i ppHe zgodnie z prawem Daltona.
3. END i gęstość
END licz z jawnie określonym modelem narkotyczności, a gęstość gazu sprawdzaj osobno.
Najczęstsze błędy
- odczytanie TMx 18/45 jako 18% O2 i 45% N2 zamiast 45% He,
- zapomnienie, że azot jest pozostałą częścią mieszaniny,
- liczenie ciśnień parcjalnych z ciśnienia manometrycznego zamiast absolutnego,
- zaokrąglanie udziałów lub ciśnień pośrednich przed zakończeniem obliczenia,
- porównywanie dwóch wyników END bez sprawdzenia, jaki model narkotyczności został użyty,
- traktowanie END jako pełnej oceny przydatności mieszaniny do nurkowania.
Ważne
Poradnik wyjaśnia matematykę i terminologię. Nie dobiera mieszaniny Trimix, nie oblicza dekompresji, nie określa minimalnego gazu ani nie zastępuje szkolenia technicznego, analizy gazu, właściwego oznakowania butli i procedur planowania nurkowania.
Policz poszczególne elementy
Źródła
Divers Alert Network - Trimix jako mieszanina tlenu, helu i azotu, prawo Daltona oraz zależność ciśnienia parcjalnego od udziału składnika i ciśnienia absolutnego.
GUE Standards and Procedures v10.4 - END jest określany przy założeniu, że hel jest jedynym nienarkotycznym składnikiem gazu oddechowego.
GUE - Standards and Procedures v10.4
Divers Alert Network - hel jest stosowany w mieszankach Trimix między innymi ze względu na brak działania narkotycznego przypisywanego azotowi oraz mniejszą gęstość, co ma znaczenie dla pracy oddechowej na głębokości.
FAQ - Trimix, skład, ppO2 i END
Ostatnia aktualizacja: 30.09.2026