Wskaźnik bonitacji SI opisuje potencjał wzrostu wysokości danego gatunku na siedlisku. W tym kalkulatorze SI jest wysokością modelową w wieku bazowym 100 lat, dlatego wynik jest podawany w metrach.
Kalkulator korzysta z dynamicznych modeli GADA opracowanych dla głównych gatunków lasotwórczych Polski. Z jednego pomiaru wieku i wysokości górnej można przeliczyć przebieg krzywej wzrostu do wieku 100 lat, a znając SI - wykonać obliczenie odwrotne.
Co oznacza otrzymany SI?
Jeżeli kalkulator zwraca SI = 28 m, oznacza to, że wybrana krzywa wzrostu odpowiada wysokości około 28 m w wieku 100 lat. Nie oznacza to, że badany drzewostan ma obecnie 28 m - jego aktualna wysokość zależy od wieku.
SI służy przede wszystkim do porównywania potencjału wzrostowego siedliska dla konkretnego gatunku. Nie jest oceną zdrowotności drzew, zasobności ani stopnia zadrzewienia.
Dla ucznia i studenta: SI nie jest zwykłą proporcją
Drzewa nie rosną na wysokość w stałym tempie. Nie można więc założyć, że drzewostan mający 20 m w wieku 50 lat osiągnie 40 m w wieku 100 lat.
Model opisuje zakrzywioną trajektorię wzrostu: tempo przyrostu wysokości zmienia się wraz z wiekiem i zależy od gatunku oraz jakości siedliska. Dlatego dwa gatunki o tej samej wysokości i wieku mogą otrzymać różne SI.
Dynamiczna postać modelu ma dodatkową zaletę: ten sam wzór można wykorzystać do przeliczenia wysokości z jednego wieku na drugi bez wybierania osobnej tabeli dla każdej klasy bonitacji.
Którą wysokość wpisać?
Najważniejsza jest zgodność pomiaru z modelem. Modele użyte w kalkulatorze opracowano z trajektorii drzew dominujących, a wysokość górną wiązano z przeciętną wysokością 100 najgrubszych drzew na hektar.
Wpisanie wysokości losowo wybranego drzewa, drzewa przygłuszonego albo wyjątkowo wysokiego może dać SI, które nie reprezentuje całego drzewostanu. Przy pomiarach terenowych warto stosować jedną, powtarzalną metodę.
Kiedy przyda Ci się ten kalkulator?
- Przy taksacji drzewostanu - gdy masz wiek i wysokość górną i chcesz uzyskać liczbowy SI.
- Przy porównywaniu siedlisk - możesz porównać potencjał wzrostowy tego samego gatunku na różnych powierzchniach.
- Przy pracy z modelami wzrostu - sprawdzisz oczekiwaną wysokość dla podanego SI i wieku.
- Przy analizie danych historycznych - możesz sprowadzić pomiary wykonane w różnym wieku do wspólnego wieku bazowego.
- W nauce dendrometrii i urządzania lasu - zobaczysz praktyczne znaczenie wieku bazowego i krzywych bonitacyjnych.
Wskazówka od KalkulatorXXL
Jeśli wiek drzewostanu jest bardzo daleki od 100 lat, nawet niewielki błąd wysokości może mocniej wpłynąć na SI. Najpierw zadbaj o prawidłowy pomiar wieku i wysokości górnej, a dopiero potem porównuj wyniki między powierzchniami.
Jakie gatunki obsługuje kalkulator?
Nowsze, ujednolicone modele z 2023 r. opracowano dla ośmiu gatunków lub grup gatunkowych: sosny zwyczajnej, buka zwyczajnego, olszy czarnej, modrzewia europejskiego, brzozy brodawkowatej, dębu, świerka pospolitego i jodły pospolitej.
Nie przypisujemy automatycznie modelu jednego gatunku do innego. Jeśli gatunku nie ma na liście, wynik z modelu zastępczego mógłby sugerować dokładność, której źródłowe badanie nie potwierdza.
SI a dawna klasa bonitacji I, II, III...
To nie jest to samo oznaczenie. Tradycyjne tablice zasobności dzieliły drzewostany na klasy bonitacji, natomiast SI jest zmienną ciągłą wyrażoną w metrach.
Przykładowo SI = 27,8 m zachowuje więcej informacji niż przypisanie całego przedziału wysokości do jednej klasy. Kalkulator nie zamienia automatycznie SI na historyczne klasy, ponieważ granice zależą od konkretnych tablic i gatunku.
Ciekawostka
Modele GADA są niezależne od wyboru wieku bazowego podczas estymacji parametrów. W praktyce SI nadal możemy prezentować dla wygodnego wieku odniesienia - tutaj 100 lat - ale sam przebieg krzywej wzrostu nie wymaga budowania osobnego modelu dla każdego wieku.
Dokładność i ograniczenia
Modele z 2023 r. wyjaśniały ponad 99% zmienności wzrostu wysokości w danych użytych do ich dopasowania, ale nie oznacza to, że każdy pojedynczy pomiar terenowy będzie równie dokładny. Wynik zależy m.in. od jakości pomiaru, zgodności drzewostanu z założeniami modelu i od tego, czy nie wykonujemy dalekiej ekstrapolacji poza zakres danych źródłowych.
Materiał badawczy pochodził głównie z drzewostanów jednogatunkowych i równowiekowych, a drzewa do analiz wybierano spośród dominujących, bez widocznych uszkodzeń i anomalii wzrostu. W drzewostanach złożonych, silnie zaburzonych lub nietypowych wynik należy traktować jako szacunek modelowy.
Co dalej?
Wybierz następny krok zgodnie z danymi, które już masz, albo przejdź do pełnej ścieżki Leśnictwa.
Źródła i założenia
Kalkulator wykorzystuje ujednolicone dynamiczne modele GADA oraz parametry opublikowane w 2023 r. przez Sochę, Hawryłę, Leszczyńskiego i Tymińską-Czabańską dla ośmiu głównych gatunków lasotwórczych Polski.
SI jest prezentowany jako modelowa wysokość górna w wieku bazowym 100 lat. Jeśli podany wiek znajduje się poza zakresem danych wykorzystanych w badaniu dla danego gatunku, kalkulator pokazuje ostrzeżenie o ekstrapolacji.
FAQ - bonitacja drzewostanu i wskaźnik SI
Ostatnia aktualizacja: 26.08.2026