Pytanie ile tarcicy wyjdzie z kłody pojawia się zwykle wtedy, gdy samo obliczenie m3 drewna przestaje wystarczać. Kłoda ma objętość brutto, ale gotowy materiał z tartaku to już inna liczba: po drodze odpada kora, pojawia się rzaz piły, część boków trafia do odpadu, drewno kurczy się w suszeniu, a po struganiu i selekcji zostaje mniej gotowych desek niż wynikałoby z prostego wzoru na objętość.
Ten poradnik prowadzi przez cały tok obliczeń: od kłody i kubików do tarcicy mokrej, suchej i struganej. Jeśli zaczynasz od podstaw, najpierw użyj kalkulatora kubików drewna, potem sprawdź objętość kłody, a do właściwego szacowania uzysku przejdź do kalkulatora uzysku tarcicy z kłody.
Najpierw rozdziel trzy różne pojęcia: kłoda, tarcica i gotowy materiał
W praktyce tartacznej bardzo łatwo porównać niewłaściwe liczby. Kłoda mierzona w m3 nie jest tym samym co m3 tarcicy po przetarciu. Tarcica mokra nie jest tym samym co tarcica sucha. Tarcica sucha nie jest tym samym co materiał strugany, wyselekcjonowany i gotowy do montażu. Dlatego przy zakupie drewna warto zawsze pytać, o który etap chodzi.
| Etap | Co oznacza? | Co może zmniejszyć wynik? |
|---|---|---|
| Kłoda brutto | Objętość pnia przed przetarciem, często liczona ze średnicy i długości. | Kora, zbieżystość, krzywizna, uszkodzenia, sęki i pęknięcia. |
| Tarcica mokra | Deski, belki albo kantówki bezpośrednio po przetarciu. | Rzaz piły, obrzynanie boków, odpad boczny i błędy wymiaru. |
| Tarcica sucha | Materiał po obniżeniu wilgotności do poziomu użytecznego dla projektu. | Skurcz drewna, pęknięcia, wypaczenia i selekcja jakościowa. |
| Materiał strugany | Deska albo kantówka po nadaniu końcowego wymiaru. | Struganie z kilku stron, wyrównanie, szlifowanie i odrzut końcowy. |
Wzór obliczeń: od kłody do gotowej tarcicy
W domowych i warsztatowych obliczeniach nie trzeba znać każdego ustawienia traka. Wystarczy rozłożyć wynik na kolejne etapy i przy każdym zastosować procent straty albo uzysku. Taki sposób pozwala szybko sprawdzić, czy oferta tartaku, cena kłody albo koszt gotowej deski jest sensowny.
m3 kłody brutto → minus kora i wada → minus rzaz i odpad boczny → tarcica mokra → minus suszenie → minus struganie → minus selekcja = gotowy materiał
Dokładne wartości zależą od gatunku drewna, średnicy kłody, klasy surowca, sposobu przetarcia i oczekiwanego wymiaru końcowego. Do szybkiego policzenia całego przejścia użyj kalkulatora strat na rzazie, suszeniu i struganiu.
Przykład obliczeń: jedna kłoda i realny uzysk tarcicy
Załóżmy, że kłoda ma objętość 1,00 m3 brutto. Po odjęciu kory i wad do przetarcia zostaje 0,94 m3 użytecznej objętości. Przy przetarciu część drewna znika w rzazie piły i odpadzie bocznym, więc z tego etapu zostaje na przykład 0,62 m3 tarcicy mokrej. Po suszeniu i struganiu gotowy materiał może spaść do około 0,52-0,56 m3, zależnie od wymiaru, jakości i oczekiwanego wykończenia.
To oznacza, że cena kłody nie powinna być porównywana wprost z ceną gotowej tarcicy. Jeśli kupujesz surowiec taniej, ale po drodze dochodzi koszt przetarcia, suszenia, strugania, transportu i odpadów, rzeczywisty koszt 1 m3 gotowej deski może być znacznie wyższy niż cena 1 m3 kłody. Do takiego porównania najlepiej użyć kalkulatora kosztu zamówienia z tartaku.
Tylko szacowanie m3
Dobre, gdy chcesz szybko sprawdzić, ile drewna mniej więcej masz lub ile materiału mieści się w paczce. Tu wystarczy kalkulator m3 drewna.
Uzysk i koszt gotowego materiału
Lepszy, gdy porównujesz kłodę z tarcicą, zamawiasz przetarcie albo chcesz wiedzieć, ile desek zostanie po suszeniu i struganiu.
Orientacyjne straty na kolejnych etapach
Poniższa tabela nie zastępuje wyceny tartaku, ale pomaga zrozumieć, dlaczego z jednej kłody nie wychodzi tyle gotowych desek, ile sugerowałaby sama objętość geometryczna. Przy konkretnym projekcie warto podstawić własne wartości w kalkulatorze i zrobić wariant ostrożny oraz standardowy.
| Etap | Typowy wpływ na wynik | Kiedy strata rośnie? |
|---|---|---|
| Kora i wady kłody | Zmniejszają objętość użyteczną przed przetarciem. | Przy grubej korze, pęknięciach, krzywiźnie i słabszej klasie surowca. |
| Rzaz piły | Każde cięcie zabiera pas materiału zamieniony w trociny. | Przy wielu cienkich deskach, grubszym rzazie i większej liczbie przejść. |
| Obrzynanie boków | Usuwa oflis, nierówne brzegi i materiał z korą. | Przy deskach wymagających równej szerokości i czystych krawędzi. |
| Suszenie | Powoduje skurcz wymiarowy i może ujawnić pęknięcia. | Przy zbyt szybkim suszeniu, szerokich deskach i drewnie o wysokiej wilgotności. |
| Struganie | Zdejmuje warstwę materiału, aby uzyskać równy wymiar. | Przy struganiu czterostronnym, dużym naddatku i wysokich wymaganiach estetycznych. |
| Selekcja jakościowa | Odrzuca elementy z wadami, pęknięciami lub złym wymiarem. | Przy materiale na widoczne elementy, blaty, stopnie, elewacje i tarasy. |
Jak przygotować dane do tartaku?
Najlepsze zamówienie do tartaku nie zaczyna się od zdania „potrzebuję trochę desek”, tylko od listy wymiarów. Warto rozpisać długość, szerokość, grubość, liczbę sztuk, gatunek drewna, wilgotność, sposób obróbki i informację, czy wymiar ma być mokry, suchy czy po struganiu. To szczególnie ważne przy belkach, kantówkach, deskach konstrukcyjnych, stopniach, blatach i elementach widocznych.
Do rozpisania elementów użyj kalkulatora listy cięcia desek, belek i kantówek. Jeśli pracujesz z płytami OSB, sklejką albo MDF, lepszy będzie kalkulator rozkroju płyt. Przy blatach i stopniach z lameli przejdź do kalkulatora klejonki i blatu.
Wymiar końcowy
Zapisz, czy potrzebujesz wymiaru po cięciu, po suszeniu czy po struganiu.
Naddatek
Dolicz zapas na wyrównanie, docinanie, pęknięcia i elementy odrzucone.
Usługi dodatkowe
Oddziel materiał, przetarcie, suszenie, struganie, impregnację i transport.
Ciekawostka
Najbardziej mylące bywa porównanie ceny kłody z ceną gotowej tarcicy. Kłoda może wyglądać tanio za m3, ale jeśli po przetarciu, suszeniu, struganiu i selekcji zostanie tylko część materiału, realny koszt gotowej deski rośnie. Dlatego w praktyce ważniejszy od samej ceny surowca jest koszt użytecznego m3, który faktycznie trafi do projektu.
Najczęstsze błędy przy liczeniu tarcicy z kłody
Porównanie kłody z deską 1:1
Objętość kłody brutto nie jest objętością gotowej tarcicy. Po drodze są straty, które trzeba uwzględnić w koszcie.
Brak informacji o wilgotności
Tarcica mokra, sucha i sezonowana może mieć inną masę, wymiar i zastosowanie. Do porównań używaj tego samego etapu.
Za mały zapas jakościowy
Elementy widoczne, blaty, stopnie i elewacje wymagają większej selekcji niż zwykłe elementy techniczne.
Pomijanie usług tartaku
Suszenie, struganie, impregnacja, docięcie i transport potrafią mocno zmienić końcową cenę materiału.
Którego kalkulatora użyć?
| Co chcesz policzyć? | Najlepszy kalkulator |
|---|---|
| Objętość desek, belek, kantówek albo paczki drewna | Kalkulator kubików drewna |
| Objętość kłody przed przetarciem | Kalkulator objętości kłody |
| Wpływ zbieżystości pnia na wynik | Kalkulator zbieżystości kłody |
| Ile tarcicy wyjdzie z kłody | Kalkulator uzysku tarcicy z kłody |
| Ile drewna ubywa na obróbce | Kalkulator strat drewna |
| Pełny koszt zamówienia w tartaku | Kalkulator kosztu zamówienia z tartaku |
Wskazówka od KalkulatorXXL
Przy rozmowie z tartakiem zapisuj wynik w dwóch wersjach: m3 materiału potrzebnego do projektu oraz m3 materiału do zamówienia po zapasie i stratach. Dzięki temu łatwiej porównać oferty, w których jedna firma podaje cenę samej tarcicy mokrej, a druga dolicza suszenie, struganie, impregnację lub transport. Najpierw policz kubiki, potem uzysk, a dopiero na końcu koszt gotowego m3.
Zobacz cały pakiet: Akademia drewna konstrukcyjnego i tarasów porządkuje zakup materiału, tarcicę, tarasy, konstrukcje drewniane, wilgotność i zabezpieczenie drewna.
Powiązane narzędzia do drewna i tartaku
Cały pakiet można traktować jak ścieżkę obliczeń: od prostych kubików, przez kłodę i uzysk tarcicy, po koszt gotowego zamówienia. Do szybkiego porównania pojęć przyda się też tablica tartak, tarcica i m3 drewna.
Jeśli chcesz przejść przez wszystkie etapy i dobrać właściwe narzędzie do swojego problemu, otwórz Akademię tartaku i tarcicy.