Jak obliczyć przyrost drzewostanu i intensywność trzebieży?

Sprawdź, jak czytać zmianę zapasu w czasie, uwzględnić pozyskanie i ubytki oraz przeliczyć trzebież na m³/ha i procent zapasu.

poradnik leśny

Dwa różne pytania, jeden bilans drzewostanu

Przyrost miąższości mówi, ile drewna wytworzył drzewostan w określonym czasie. Intensywność trzebieży opisuje natomiast rozmiar zabiegu: ile miąższości usuwa się z hektara albo jaki procent zapasu przed zabiegiem stanowi usuwane drewno.

Te dwa zagadnienia łączą się, ponieważ pozyskanie wykonane między dwoma pomiarami wpływa na zapas końcowy. Jeżeli chcemy ocenić przyrost, nie możemy patrzeć wyłącznie na różnicę między zapasem początkowym i końcowym.

Zmiana zapasu to nie zawsze przyrost miąższości

Wyobraź sobie drzewostan, który na początku okresu miał 250 m³/ha, a po 10 latach ma 285 m³/ha. Sama różnica wynosi 35 m³/ha. Nie oznacza to jednak automatycznie, że rzeczywisty przyrost okresowy wyniósł tylko 35 m³/ha.

Jeżeli w tym czasie pozyskano 25 m³/ha i dodatkowo 5 m³/ha przypadło na drzewa zamarłe lub inne ubytki, część wytworzonej miąższości zniknęła z zapasu stojącego przed drugim pomiarem.

Bilans przykładowy: zapas początkowy 250 m³/ha, zapas końcowy 285 m³/ha, ubytki łącznie 30 m³/ha.

Przyrost okresowy: 285 − 250 + 30 = 65 m³/ha. Dla 10 lat daje to średnio 6,5 m³/ha/rok.

Wskazówka od KalkulatorXXL

Przed liczeniem przyrostu rozdziel trzy pozycje: zapas początkowy, zapas końcowy oraz miąższość, która opuściła drzewostan między pomiarami. Dzięki temu nie pomylisz wzrostu drzew z samą zmianą zapasu stojącego.

Jak czytać przyrost okresowy i roczny?

Przyrost okresowy dotyczy całego badanego przedziału czasu, np. 5 albo 10 lat. Żeby porównywać różne okresy, często przelicza się go na średnią wartość roczną.

m³/ha za cały okres

Pokazuje, ile miąższości przybyło w całym analizowanym okresie po uwzględnieniu ubytków.

m³/ha/rok

Ułatwia porównanie przyrostu między okresami o różnej długości i między drzewostanami.

Średnia roczna z danego okresu nie musi oznaczać, że w każdym roku przyrost był identyczny. To uśrednienie wyniku dla całego przedziału.

Co oznacza intensywność trzebieży?

Intensywność trzebieży można opisywać na kilka sposobów. W praktycznych zestawieniach leśnych często spotyka się miąższość usuwaną w m³/ha. Do porównania zabiegu z wielkością drzewostanu przydatny jest także udział procentowy usuwanego zapasu.

Przykład: zapas przed zabiegiem wynosi 300 m³/ha, a do usunięcia przewidziano 45 m³/ha.

45 / 300 × 100% = 15%.

Po matematycznym odjęciu pozostaje 255 m³/ha zapasu.

Ta sama wartość 30 m³/ha może oznaczać zupełnie inną intensywność procentową w drzewostanie o zapasie 150 m³/ha niż w drzewostanie o zapasie 400 m³/ha.

m³/ha czy procent? Obie wartości mówią coś innego

Intensywność w m³/ha

Mówi, ile miąższości przypada do usunięcia na jeden hektar powierzchni zabiegu. Jest wygodna przy planowaniu i zestawianiu pozyskania.

Intensywność w %

Pokazuje relację usuwanej miąższości do zapasu istniejącego przed zabiegiem. Dzięki temu łatwiej porównać drzewostany o różnej zasobności.

Jak połączyć trzebież z obliczaniem przyrostu?

Jeżeli trzebież została wykonana pomiędzy dwoma pomiarami zapasu, pozyskana miąższość musi zostać uwzględniona przy bilansie przyrostu. Bez tego zabieg może sprawić wrażenie, że drzewostan przyrastał znacznie wolniej, niż było w rzeczywistości.

Przykładowo drzewostan może mieć po 10 latach prawie taki sam zapas jak na początku, mimo że w tym czasie intensywnie rósł. Jeżeli część przyrostu została wcześniej usunięta w trzebieży, zapas końcowy nie pokazuje całej produkcji miąższości.

Właśnie dlatego w analizie okresowej tak ważne jest prowadzenie danych o pozyskaniu i pozostałych ubytkach pomiędzy pomiarami.

Ciekawostka

Drzewostan może jednocześnie zwiększać zapas i być użytkowany przedrębnie. Wzrost zapasu stojącego nie mówi więc samodzielnie, ile miąższości drzewostan rzeczywiście wytworzył w analizowanym czasie.

Dla ucznia i studenta: myśl o tym jak o bilansie

Najłatwiej zrozumieć przyrost, traktując drzewostan jak magazyn. Na początku mamy określony zapas. W czasie okresu drzewa wytwarzają nową miąższość, ale część drewna może zostać pozyskana albo wypaść. Na końcu zostaje zapas, który mierzymy ponownie.

Jeżeli znamy stan początkowy, końcowy i wszystkie ubytki, możemy odtworzyć, ile nowej miąższości musiało pojawić się w okresie. To klasyczne zastosowanie bilansu: stan końcowy = stan początkowy + przyrost − ubytki.

Intensywność procentowa trzebieży jest z kolei prostą proporcją: porównujemy część usuwaną z całością zapasu przed zabiegiem.

Kiedy przydadzą Ci się te obliczenia?

Porównanie dwóch pomiarów

Możesz sprawdzić, jak zmienił się zapas oraz jaki był przyrost po uwzględnieniu pozyskania i ubytków.

Analiza zabiegu

Przeliczysz planowane lub wykonane pozyskanie na m³/ha i procent zapasu przed trzebieżą.

Porównanie drzewostanów

Wartości na hektar i procenty pozwalają porównywać powierzchnie o różnej wielkości i zasobności.

Kontrola danych

Bilans ułatwia wychwycenie sytuacji, w której pominięto część pozyskania albo błędnie potraktowano zmianę zapasu jako przyrost.

Dlaczego nie podajemy jednej właściwej intensywności trzebieży?

Nie istnieje jedna liczba w m³/ha ani jeden procent, który byłby odpowiedni dla każdego drzewostanu. Rozmiar zabiegu zależy m.in. od wieku, gatunku, struktury, stanu zdrowotnego, zagęszczenia, celu hodowlanego i aktualnych potrzeb pielęgnacyjnych.

Kalkulator lub prosty rachunek może poprawnie przeliczyć wybrany wariant, ale nie powinien samodzielnie podejmować decyzji hodowlanej o tym, ile drewna należy usunąć.

Najczęstsze błędy

uznawanie różnicy między zapasem końcowym i początkowym za cały przyrost, mimo pozyskania w okresie,
pomijanie drzew zamarłych i innych ubytków w bilansie okresowym,
mieszanie wartości całkowitych w m³ z wartościami przeliczonymi na hektar,
dzielenie przyrostu przez liczbę lat dopiero po wcześniejszym błędnym policzeniu bilansu,
liczenie procentu trzebieży od zapasu po zabiegu zamiast od zapasu przed zabiegiem,
porównywanie samych m³/ha między drzewostanami bez uwzględnienia ich zapasu początkowego,
traktowanie matematycznego wyniku jako automatycznej rekomendacji hodowlanej.

Krótka lista kontrolna

Czy zapas początkowy i końcowy są podane w tej samej jednostce?
Czy dotyczą tej samej powierzchni albo są przeliczone na 1 ha?
Czy znasz pozyskanie między pomiarami?
Czy uwzględniasz inne ubytki, jeśli są znane?
Czy długość okresu jest podana w latach?
Czy procent trzebieży liczysz względem zapasu przed zabiegiem?
Czy wynik traktujesz jako opis bilansu, a nie automatyczną decyzję o zabiegu?

Co dalej?

Wybierz następny krok zgodnie z danymi, które już masz, albo przejdź do pełnej ścieżki Leśnictwa.

Przyrost miąższości

Policz m³/ha/rok z bilansem ubytków.

Intensywność trzebieży

Przelicz m³/ha na % zapasu lub odwrotnie.

Miąższość drzewostanu

Ustal zapas stanowiący punkt wyjścia do analizy.

Akademia Leśnictwa

Zobacz całą ścieżkę od pomiaru drzewa do drzewostanu, odnowień i taksacji.

Źródła i zakres poradnika

Instrukcja urządzania lasu opisuje bieżący okresowy przyrost miąższości na podstawie porównania zapasu początkowego i końcowego z uwzględnieniem ubytków. W dokumentacji planów urządzenia lasu intensywność użytkowania przedrębnego i trzebieży jest prezentowana również jako miąższość w m³/ha. Poradnik wyjaśnia rachunek i interpretację jednostek; nie zastępuje decyzji hodowlanej dotyczącej wykonania konkretnego zabiegu.

Lasy Państwowe - Instrukcja urządzania lasu, część I

FAQ - przyrost drzewostanu i intensywność trzebieży

Od zapasu końcowego odejmuje się zapas początkowy, a następnie dodaje miąższość drzew, które zostały w okresie pozyskane, zamarły lub w inny sposób ubyły. Dopiero taki bilans opisuje przyrost okresowy.

Ponieważ pomiędzy pomiarami część miąższości mogła zostać usunięta w trzebieżach, innych cięciach albo wskutek zamierania drzew. Zapas końcowy pokazuje tylko to, co pozostało w drzewostanie w chwili pomiaru.

Przyrost okresowy w m3/ha dzieli się przez liczbę lat między pomiarami. Przykładowo 65 m3/ha w ciągu 10 lat odpowiada średnio 6,5 m3/ha/rok.

Miąższość przewidzianą do usunięcia dzieli się przez zapas przed zabiegiem i mnoży przez 100%. Usunięcie 45 m3/ha z zapasu 300 m3/ha odpowiada 15%.

Obie jednostki są użyteczne. m3/ha pokazuje bezwzględną miąższość usuwaną z hektara, a procent pokazuje jej udział w zapasie istniejącym przed zabiegiem.

Nie. Właściwy rozmiar zabiegu zależy od cech konkretnego drzewostanu, jego wieku, składu, zagęszczenia, stanu i celu hodowlanego. Sam kalkulator może przeliczyć wariant, ale nie powinien wyznaczać decyzji hodowlanej.

Tak, jeżeli trzebież wykonano pomiędzy dwoma pomiarami zapasu i chcesz odtworzyć przyrost okresowy. Pozyskana miąższość była częścią drzewostanu w analizowanym okresie, lecz nie znajduje się już w zapasie końcowym.

W prostym bilansie od zapasu przed zabiegiem odejmuje się miąższość usuwaną. Jeśli zapas wynosi 300 m3/ha, a usuwa się 45 m3/ha, pozostaje 255 m3/ha.

Ostatnia aktualizacja: 26.08.2026