Jak przeliczyć zatwierdzoną recepturę zaprawy wapiennej?
Najpierw ustal, czy proporcje zapisano objętościowo, czy masowo. Receptura 1:3 oznacza jedną część spoiwa i trzy części kruszywa w tej samej jednostce; nie można dowolnie zamieniać 1 l na 1 kg. Następnie wpisz wymagane litry gotowej zaprawy i wydajność wynikającą z receptury lub próby. Kalkulator rozdzieli łączne zapotrzebowanie zgodnie z udziałami i pokaże wariant z zapasem.
W trybie objętościowym wydajność ma wymiar litrów gotowej zaprawy na litr sumy odmierzonych składników. W trybie masowym – litrów gotowej zaprawy na kilogram sumy składników. W obu przypadkach wymagany jest współczynnik odpowiedni do przyjętej metody. Brak danych o wydajności uniemożliwia wiarygodne wyznaczenie ilości z żądanej objętości gotowej zaprawy.
Wzory i interpretacja wyników
Objętość do przygotowania: V = Vzad × (1 + z/100). Bazowa ilość składników: B = V / Y, gdzie Y to wydajność w l/l lub l/kg. Ilość i-tego składnika: B × ri / Σr. W razie podania gęstości ρ [kg/l] możliwe jest przeliczenie m = Vi × ρ albo Vi = mi / ρ. Wszystkie proporcje muszą być nieujemne, a co najmniej jedna dodatnia.
Liczba partii wynosi zaokrąglenie w górę z V / C, gdzie C oznacza maksymalną objętość gotowej zaprawy w partii. Przy podziale na równe partie kalkulator pokazuje ilość materiału na jedną z nich. Nie zwiększa dodatkowo materiału tylko dlatego, że zaokrąglono liczbę partii.
Przykład: proporcja objętościowa 1:3
Jeżeli potrzebujesz 120 l gotowej zaprawy, dodasz 10% zapasu i masz potwierdzoną wydajność 0,75 l gotowej zaprawy na 1 l składników odmierzonych, to objętość docelowa wynosi 132 l, a łączna ilość odmierzanych składników 176 l. Dla receptury 1:3 otrzymasz odpowiednio 44 l wapna i 132 l kruszywa. Przy maksymalnie 40 l gotowej zaprawy na partię potrzeba czterech partii po 33 l; każda wymaga 11 l wapna i 33 l kruszywa. Są to dane demonstracyjne, a nie zalecana receptura dla konkretnego zabytku.
Wskazówka od KalkulatorXXL
Zapisz źródło receptury, postać wapna, uziarnienie kruszywa, sposób dozowania oraz rzeczywistą wydajność próbnej partii. Nie przenoś automatycznie wydajności między wapnem suchym, ciastem wapiennym i różnymi kruszywami.
Ograniczenia konserwatorskie i warunki brzegowe
Kalkulator nie ocenia przydatności, wytrzymałości, paroprzepuszczalności, kompatybilności materiałowej ani zgodności zaprawy z historycznym spoiwem. Zapas jest decyzją użytkownika, a nie normą konserwatorską. Odczyt dużej masy lub objętości nie świadczy sam w sobie o poprawności technologii. Dawka wody pozostaje osobna i nie jest wyznaczana automatycznie.
Dla receptur z dodatkami płynnymi, objętością powietrza, stratami mieszania lub nietypową geometrią porów wydajność należy ustalić doświadczalnie dla całej mieszaniny. Gęstości odnoszą się do rzeczywistego sposobu dozowania danego materiału. Przy wartościach skrajnych wynik należy zweryfikować próbą technologiczną.
Co dalej po przeliczeniu składu?
Po przeliczeniu receptury porównaj dane z dokumentacją i kartami materiałowymi. Pozostałe narzędzia pomagają określić zakres napraw.
Materiały uzupełniające i Akademia
Metoda i źródła
Wzory stanowią bilans proporcjonalny ilości składników i wydajności zadanej receptury. Zastosowanie materiałowe musi wynikać z dokumentacji obiektu i próby technologicznej. Źródła merytoryczne do weryfikacji technologii: Narodowy Instytut Dziedzictwa; właściwe karty techniczne materiałów oraz dokumentacja konserwatorska.
Ostatnia aktualizacja: 21.10.2026