Pamiętaj: Wyniki kalkulatorów mają charakter informacyjny i zależą od podanych danych oraz przyjętych założeń. W sprawach finansowych, podatkowych, prawnych lub zdrowotnych zweryfikuj wynik w aktualnym źródle lub u odpowiedniego specjalisty. Pamiętaj: Wyniki kalkulatorów mają charakter informacyjny i zależą od podanych danych oraz przyjętych założeń. W sprawach finansowych, podatkowych, prawnych lub zdrowotnych zweryfikuj wynik w aktualnym źródle lub u odpowiedniego specjalisty.
Przejdź do treści

Cos φ i tg φ – tabela przeliczeniowa energii biernej

Odczytaj cos φ, tg φ i moc bierną dla 100 kW. Sprawdź także, ile kvarh przypada na 1000 kWh oraz gdzie znajduje się często stosowana granica umowna tg φ₀ = 0,4.

Wydruk obejmuje pełne zestawienia, objaśnienia jednostek i źródła.

Tabela 1. Cos φ → tg φ i moc bierna przy P = 100 kW

Wyniki dotyczą sinusoidalnego modelu mocy i dodatniej mocy biernej indukcyjnej. cos φ oraz tg φ są bezwymiarowe, P podano w kW, Q w kvar.

cos φ [–]tg φ [–]Q przy 100 kW [kvar]Względem tg φ₀ = 0,4
0,701,020204102,02ponad 0,40
0,750,88191788,19ponad 0,40
0,800,75000075,00ponad 0,40
0,820,69800469,80ponad 0,40
0,850,61974461,97ponad 0,40
0,880,53974353,97ponad 0,40
0,900,48432248,43ponad 0,40
0,920,42599842,60ponad 0,40
0,928477*0,40000040,00granica 0,40
0,930,39522539,52do 0,40
0,940,36295236,30do 0,40
0,950,32868432,87do 0,40
0,960,29166729,17do 0,40
0,970,25062425,06do 0,40
0,980,20305920,31do 0,40
0,990,14249214,25do 0,40
1,000,0000000,00do 0,40

* Wartość graniczna cos φ = 1/√1,16 ≈ 0,92847669. Zapis 0,928477 w tabeli jest zaokrągleniem, nie dokładną granicą. Sama wartość cos φ nie przesądza o naliczeniu opłaty – istotne są pomiary w strefach, umowa i sposób rozliczeń.

Tabela 2. Tg φ → cos φ, Q/P i interpretacja

tg φ [–]cos φ [–]Q dla 100 kW [kvar]Przy tg φ₀ = 0,4
0,001,0000000,00poniżej 0,40
0,100,99503710,00poniżej 0,40
0,200,98058120,00poniżej 0,40
0,300,95782630,00poniżej 0,40
0,350,94385835,00poniżej 0,40
0,400,92847740,00na granicy
0,450,91192245,00powyżej 0,40
0,500,89442750,00powyżej 0,40
0,600,85749360,00powyżej 0,40
0,750,80000075,00powyżej 0,40
1,000,707107100,00powyżej 0,40

Dla tg φ = 0,4 współczynnik cos φ wynosi około 0,928477. Wartość tg φ₀ wynika z umowy lub warunków przyłączenia; typowe 0,4 nie jest uniwersalną nastawą dla każdego PPE.

Tabela 3. Energia bierna indukcyjna na 1000 kWh energii czynnej

Przykład A = 1000 kWh i umowne tg φ₀ = 0,4. Nadwyżka kvarh oznacza różnicę ilościową ponad A × tg φ₀, nie gotową opłatę w złotych.

cos φ [–]tg φ [–]Eb indukcyjna [kvarh]Eb ponad tg φ₀ = 0,4 [kvarh]
0,800,750000750,00350,00
0,850,619744619,74219,74
0,900,484322484,3284,32
0,928477*0,400000400,000,00
0,930,395225395,230,00
0,950,328684328,680,00
0,980,203059203,060,00
1,000,0000000,000,00

Dane zaokrąglono wyłącznie do prezentacji. Dla energii pojemnościowej mogą obowiązywać inne warunki opłat, w tym opłata od całej zmierzonej ilości. Nie odejmuj automatycznie 400 kvarh od energii pojemnościowej.

Tabela 4. Oznaczenia i jednostki – szybkie przypomnienie

OznaczenieJednostkaZnaczenie
Moc czynna PkWMoc wykonująca użyteczną pracę
Moc bierna QkvarW tabelach: dodatnia wartość indukcyjna
Moc pozorna SkVAS = √(P² + Q²) dla sinusoidy
Energia czynna AkWhEnergia czynna w tym samym okresie / strefie
Energia bierna EbkvarhEnergia bierna indukcyjna w tym samym okresie
cos φbezwymiarowyP/S w sinusoidalnym modelu podstawowym
tg φbezwymiarowyQ/P albo Eb/A w rozliczeniu, gdy A > 0
tg φ₀bezwymiarowyWartość umowna; często 0,4, zawsze sprawdź umowę

Jak korzystać z tablicy cos φ i tg φ?

W Tabeli 1 odszukaj znane cos φ, aby uzyskać tg φ oraz orientacyjną moc bierną przy mocy czynnej 100 kW. W Tabeli 2 odczytaj cos φ z tg φ. W Tabeli 3 sprawdź ilość energii biernej indukcyjnej dla 1000 kWh energii czynnej. Dla innej mocy P wartość Q przeskaluj wprost: Q = P × tg φ.

Wzór: tg φ = √(1 − cos² φ) / cos φ, a cos φ = 1/√(1 + tg² φ). Przy rozliczeniu indukcyjnym, gdy energia czynna A jest dodatnia i obie energie odnoszą się do tej samej strefy pomiarowej, tg φ = Eb/A.

Przykład: dla cos φ = 0,90 otrzymujemy tg φ ≈ 0,484322. Przy 100 kW moc bierna wynosi około 48,43 kvar. Przy 1000 kWh energii czynnej indukcyjna energia bierna wynosi około 484,32 kvarh; ilościowa nadwyżka względem umownego 0,4 to około 84,32 kvarh.

Granica tg φ₀ = 0,4 – kiedy jest stosowana?

W taryfie TAURON Dystrybucja obowiązującej w 2026 r. wskazano, że wartość umowna wynosi co do zasady tg φ₀ = 0,4, jeżeli w umowie lub warunkach przyłączenia nie określono innej wartości. W indywidualnych przypadkach może obowiązywać mniejsza wartość (z ustawowymi ograniczeniami). Dlatego przed oceną faktury trzeba sprawdzić własną umowę i taryfę OSD.

Nadwyżka ilościowa kvarh z tabeli nie jest kwotą należności. Wzór opłaty indukcyjnej w taryfie OSD uwzględnia między innymi pierwiastek, umowne tg φ₀, energię czynną i cenę referencyjną. W sytuacjach szczególnych – np. przy zerowym poborze czynnym lub energii pojemnościowej – stosuje się odrębne reguły.

Powiązane kalkulatory i tablice

Źródła i zakres danych

Wartości w tabelach wyliczono z tożsamości trygonometrycznych. Kryterium tg φ₀ i zasady rozliczenia zweryfikowano w taryfie TAURON Dystrybucja na 2026 r. i aktualnych informacjach operatora. Jednostki oraz zależności mocy zgodne z literaturą techniczną Schneider Electric.

TAURON Dystrybucja – energia bierna i tg φ₀

TAURON Dystrybucja – taryfa 2026

Schneider Electric – zasady mocy czynnej, biernej i pozornej

Następny krok po analizie

Zobacz diagnozę i kompensację. Jak unikać opłat za energię bierną.

FAQ – cos φ, tg φ i energia bierna

Cos φ to w modelu sinusoidalnym stosunek mocy czynnej P do pozornej S, natomiast tg φ to stosunek mocy biernej Q do czynnej P. Między nimi zachodzi tg φ = √(1 − cos² φ) / cos φ dla dodatnich wartości indukcyjnych.

cos φ = 1/√(1 + 0,4²) ≈ 0,92847669. Zaokrąglenie 0,928477 nie jest dokładną wartością progu.

Nie automatycznie. Przy typowym tg φ₀ = 0,4 odpowiada to tg φ niższemu od progu, ale rozliczenie zależy od umowy, pomiarów strefowych i odrębnych reguł energii pojemnościowej.

Nie. Wartość umowna jest określona w warunkach przyłączenia lub umowie. TAURON wskazuje domyślne 0,4 przy braku innego ustalenia, z dopuszczalnymi odrębnymi warunkami.

Oblicz tg φ = √(1 − cos² φ)/cos φ, następnie Q [kvar] = P [kW] × tg φ. Tabela 1 pokazuje Q dla P = 100 kW.

Dla dodatniej energii czynnej A w tym samym okresie pomiarowym: Eb [kvarh] = A [kWh] × tg φ. Nie wolno mieszać różnych stref lub okresów.

Nie zawsze. Dla ponadumownego indukcyjnego poboru energii biernej taryfa może przewidywać nieliniowy wzór z pierwiastkiem, energią czynną i ceną Crk. Do obliczenia kwoty służy osobny kalkulator K09.

Energia bierna pojemnościowa ma odrębne zasady rozliczania, często od całej zmierzonej ilości. Tabele T03 dotyczą dodatnich wartości indukcyjnych i nie stanowią kalkulatora pojemnościowej.

Nie. Dla harmonicznych rzeczywisty współczynnik mocy może różnić się od cos φ składowej podstawowej. Przeliczenia T03 dotyczą uproszczonego sinusoidalnego modelu.

Zależności trygonometryczne są stałe. Warunki opłat, umowne tg φ₀ i taryfy operatora trzeba jednak sprawdzić dla właściwego okresu i PPE.

Ostatnia aktualizacja: 30.10.2026.