Pamiętaj: Wyniki kalkulatorów mają charakter informacyjny i zależą od podanych danych oraz przyjętych założeń. W sprawach finansowych, podatkowych, prawnych lub zdrowotnych zweryfikuj wynik w aktualnym źródle lub u odpowiedniego specjalisty. Pamiętaj: Wyniki kalkulatorów mają charakter informacyjny i zależą od podanych danych oraz przyjętych założeń. W sprawach finansowych, podatkowych, prawnych lub zdrowotnych zweryfikuj wynik w aktualnym źródle lub u odpowiedniego specjalisty.
Przejdź do treści

Fazy Księżyca - 8 faz, kolejność i oświetlenie

Sprawdź osiem faz Księżyca w prawidłowej kolejności, zakresy oświetlenia tarczy i cztery chwile faz głównych. Porównaj, kiedy najłatwiej obserwować każdą fazę.

Osiem faz Księżyca - tablica

Cykl przebiega od nowiu do kolejnego nowiu. Podane wartości oświetlenia są orientacyjne, a nie progami do wyznaczania dokładnej chwili fazy.

Lp.FazaOświetlenie widocznej tarczyCharakterJak ją rozpoznać
01Nówokoło 0%Faza głównaOświetlona strona jest odwrócona od obserwatora; tarcza z reguły niewidoczna.
02Sierp przybywającyponad 0% i poniżej 50%PrzybywającyCoraz większy oświetlony fragment; widoczny najczęściej po zachodzie Słońca.
03Pierwsza kwadraokoło 50%Faza głównaPołowa tarczy widocznej z Ziemi jest oświetlona; oświetlenie rośnie.
04Księżyc garbaty przybywającypowyżej 50% i poniżej 100%PrzybywającyWiększa część tarczy jest jasna, a jej oświetlenie rośnie.
05Pełniaokoło 100%Faza głównaWidoczna z Ziemi tarcza jest niemal cała oświetlona.
06Księżyc garbaty ubywającypowyżej 50% i poniżej 100%UbywającyWiększa część tarczy pozostaje jasna, ale oświetlenie maleje.
07Ostatnia kwadraokoło 50%Faza głównaPołowa tarczy widocznej z Ziemi jest oświetlona; oświetlenie maleje.
08Sierp ubywającyponad 0% i poniżej 50%UbywającyOświetlony fragment kurczy się; widoczny często przed wschodem Słońca.

Cztery fazy główne - geometria

Ściśle określone chwile faz głównych wyznacza różnica pozornych geocentrycznych długości ekliptycznych Księżyca i Słońca: Δλ = (λKsiężyca - λSłońca) mod 360°. Nie jest to kąt rozdzielenia obiektów mierzony po wielkim kole na niebie.

Faza głównaΔλ Księżyc - SłońceOświetlenieZnaczenie
Nów0°około 0%Zbliżenie kierunku Księżyca do kierunku Słońca na niebie
Pierwsza kwadra90°około 50%Oświetlenie tarczy wzrasta
Pełnia180°około 100%Księżyc w przybliżeniu po przeciwnej stronie nieba niż Słońce
Ostatnia kwadra270°około 50%Oświetlenie tarczy maleje

Kiedy widać poszczególne fazy?

Pory są schematyczne - zależą od pory roku, szerokości geograficznej, położenia na orbicie i lokalnego horyzontu.

FazaOrientacyjna pora obserwacji
NówZ reguły niewidoczny; blisko Słońca
Sierp przybywającyPo zachodzie Słońca, nisko wieczorem
Pierwsza kwadraPopołudnie i wieczór
Garbaty przybywającyPopołudnie, wieczór i część nocy
PełniaOd okolic zachodu Słońca do okolic wschodu
Garbaty ubywającyPóźny wieczór, noc i poranek
Ostatnia kwadraDruga połowa nocy i ranek
Sierp ubywającyPrzed wschodem Słońca

Powiązane narzędzia

Jak poprawnie czytać tablicę faz?

Przybywanie oznacza wzrost procentu oświetlenia tarczy widocznej z Ziemi, a ubywanie - jego spadek. Między nowiem i pierwszą kwadrą widzimy sierp przybywający, między pierwszą kwadrą i pełnią - fazę garbatą przybywającą. Po pełni kolejność jest analogiczna przy malejącym oświetleniu.

W pierwszej i ostatniej kwadrze oświetlona jest w przybliżeniu połowa widocznej tarczy. Nazwa „kwadra” odnosi się do jednej czwartej cyklu faz, a nie do oświetlenia jednej czwartej tarczy.

Na średnich szerokościach półkuli północnej oświetlenie po prawej stronie często oznacza fazę przybywającą, a po lewej ubywającą. Orientacja tarczy zmienia się jednak z miejscem obserwacji i położeniem Księżyca na niebie; nie należy polegać wyłącznie na tym sposobie rozpoznawania.

Zakres i ograniczenia tablicy

  • Osiem nazw opisuje cztery fazy główne i cztery okresy przejściowe; nie ma ośmiu jednakowo długich, ściśle wyznaczonych chwil.
  • Średnia długość miesiąca synodycznego wynosi około 29,53 doby; poszczególne odstępy między fazami nie są identyczne.
  • W pobliżu nowiu oświetlenie widocznej tarczy jest bliskie 0%, a pełni bliskie 100%; te liczby są przybliżeniem, nie definicją chwili fazy.
  • Fazy Księżyca powstają wskutek zmiany geometrii Słońce - Księżyc - obserwator, a nie przez cień Ziemi. Cień Ziemi wywołuje zaćmienie Księżyca.
  • Tablica nie służy do obliczania fazy dla konkretnej daty ani dokładnej godziny nowiu lub pełni.

Źródła i definicje

US Naval Observatory - fazy i oświetlenie Księżyca; USNO - definicje geocentrycznej długości ekliptycznej faz; NASA - Moon Phases; NASA - widok faz i częste nieporozumienia. Zweryfikowano 31.10.2026.

Najczęstsze pytania o fazy Księżyca

W praktycznym podziale wyróżnia się osiem kolejnych faz. Cztery główne fazy to nów, pierwsza kwadra, pełnia i ostatnia kwadra; pozostałe określają okresy pośrednie.

Słowo kwadra opisuje jedną czwartą cyklu faz, a nie jedną czwartą oświetlonej tarczy. Podczas pierwszej i ostatniej kwadry oświetlenie widocznej tarczy wynosi w przybliżeniu 50 procent.

Nie. Zmienia się część słonecznie oświetlonej półkuli Księżyca, którą widzimy z Ziemi. Cień Ziemi jest przyczyną zaćmienia Księżyca, a nie zwykłego cyklu faz.

Nie. Orientacja jasnej części zależy od półkuli i położenia Księżyca na niebie. Kierunek wzrostu lub spadku oświetlenia w czasie jest pewniejszy niż sam kształt sierpa.

Nie. Cztery główne fazy to wyznaczalne chwile astronomiczne, a fazy pośrednie są okresami między nimi. Odstępy czasowe różnią się wskutek ruchu orbitalnego Księżyca.

Ta strona jest tablicą opisową. Do wyznaczenia fazy dla dokładnej daty i godziny należy użyć kalendarza lub kalkulatora astronomicznego opartego na efemerydach.

Ostatnia aktualizacja: 31.10.2026