Zagrożenie a ryzyko zawodowe - jaka jest różnica?

poradnik BHP

Najkrócej: zagrożenie to źródło szkody, ryzyko mówi o możliwości jej wystąpienia

Prąd elektryczny, hałas, ruchoma część maszyny czy śliska podłoga to zagrożenia. Ryzyko opisuje natomiast możliwość wystąpienia niepożądanego zdarzenia i jego skutków w konkretnych warunkach pracy.

Co to jest zagrożenie?

Państwowa Inspekcja Pracy opisuje zagrożenie jako stan środowiska pracy mogący spowodować chorobę lub wypadek. Zagrożeniem może być czynnik, przedmiot, maszyna, sposób pracy albo warunki środowiska.

Zagrożenie	Możliwe następstwo
Prąd elektryczny	Porażenie prądem, oparzenie
Śliska powierzchnia	Poślizgnięcie i upadek
Ruchome części maszyny	Pochwycenie, zmiażdżenie, amputacja
Hałas	Uszkodzenie słuchu
Praca na wysokości	Upadek z wysokości
Substancja chemiczna	Podrażnienie, zatrucie lub inny skutek zdrowotny

Co to jest ryzyko zawodowe?

Ryzyko zawodowe to prawdopodobieństwo wystąpienia niepożądanych zdarzeń związanych z wykonywaną pracą, w szczególności niekorzystnych skutków zdrowotnych wynikających z narażenia na zagrożenia zawodowe.

W praktycznych metodach jakościowych poziom ryzyka określa się na podstawie co najmniej dwóch elementów: prawdopodobieństwa i ciężkości możliwych następstw.

Zagrożenie, zdarzenie i skutek - trzy różne rzeczy

Element	Pytanie pomocnicze	Przykład
Zagrożenie	Co może spowodować szkodę?	Nieosłonięty ruchomy element maszyny
Zdarzenie	Co może się wydarzyć?	Wciągnięcie ręki w strefę pracy maszyny
Skutek	Jaki może być rezultat?	Zmiażdżenie lub amputacja
Ryzyko	Jak realne jest zdarzenie i jak poważny może być skutek?	Poziom oszacowany po uwzględnieniu ekspozycji i zabezpieczeń

Dlaczego dwa stanowiska z tym samym zagrożeniem mogą mieć inne ryzyko?

To samo zagrożenie nie oznacza automatycznie tego samego poziomu ryzyka. Wynik może zmienić się przez:

czas i częstotliwość ekspozycji,
liczbę osób narażonych,
możliwość uniknięcia zdarzenia,
stosowane osłony, bariery i blokady,
organizację pracy i procedury,
środki ochrony indywidualnej,
wiedzę, kwalifikacje i zachowanie pracownika.

Przykład 1. Hałas

Zagrożenie: hałas. Skutek: uszkodzenie słuchu. Ryzyko: zależy m.in. od poziomu hałasu, czasu ekspozycji, charakteru narażenia i stosowanych środków ochronnych.

Dlatego samo stwierdzenie „na stanowisku jest hałas” nie jest jeszcze oceną ryzyka.

Przykład 2. Praca na wysokości

Zagrożenie: możliwość upadku z wysokości. Zdarzenie: utrata równowagi i upadek. Skutek: uraz, ciężkie obrażenia lub śmierć.

Ryzyko będzie inne na zabezpieczonym podeście z balustradą, a inne przy pracy bez ochron zbiorowych i bez prawidłowo dobranego systemu zabezpieczenia przed upadkiem.

Przykład 3. Śliska podłoga

Zagrożenie: śliska powierzchnia. Zdarzenie: poślizgnięcie. Skutek: stłuczenie, złamanie lub uraz głowy.

Ryzyko wzrasta np. wtedy, gdy ruch jest częsty, powierzchnia pozostaje mokra przez długi czas, a pracownicy przenoszą ładunki ograniczające widoczność.

Najczęstszy błąd w kartach oceny ryzyka

Często w kolumnie „zagrożenie” wpisuje się skutek, np. „porażenie prądem”, „upadek” albo „uszkodzenie słuchu”. To utrudnia dalszą analizę.

Lepszy zapis to: prąd elektryczny → porażenie, śliska powierzchnia → upadek, hałas → uszkodzenie słuchu.

Jak przejść od zagrożenia do oceny ryzyka?

Rozpoznaj zagrożenie.
Określ możliwe zdarzenie i następstwa.
Sprawdź, kto i jak długo jest narażony.
Uwzględnij istniejące zabezpieczenia.
Oceń prawdopodobieństwo i ciężkość skutku.
Wyznacz poziom ryzyka i jego dopuszczalność.
Jeżeli trzeba, zastosuj działania ograniczające ryzyko.
Oceń ryzyko ponownie po zastosowaniu zabezpieczeń.

Zagrożenie nie znika tylko dlatego, że ryzyko jest małe

Dobrze zastosowane zabezpieczenia mogą mocno ograniczyć ryzyko, ale źródło zagrożenia może nadal istnieć. Przykładem jest maszyna z ruchomymi elementami zamkniętymi za skuteczną osłoną. Zagrożenie mechaniczne nadal istnieje, ale prawdopodobieństwo kontaktu z nim może być bardzo małe.

Ciekawostka

W języku potocznym słowa „zagrożenie” i „ryzyko” są często używane zamiennie. W ocenie BHP warto je rozdzielać, bo dopiero wtedy można poprawnie wskazać źródło szkody, możliwe następstwa i poziom ryzyka.

Co dalej?

Jeżeli chcesz przeprowadzić pełny proces, przejdź do poradnika Jak zrobić ocenę ryzyka zawodowego krok po kroku?.

Do samego oszacowania możesz użyć kalkulatora ryzyka 3x3 oraz tablicy macierzy 3x3.

Źródła

Definicje i przykłady rozróżniające zagrożenie, następstwo i ryzyko zweryfikowano w aktualnych materiałach Państwowej Inspekcji Pracy dotyczących oceny ryzyka zawodowego.

PIP - Ocena ryzyka zawodowego

ELI - Kodeks pracy, art. 226

FAQ - zagrożenie a ryzyko zawodowe

Zagrożenie to stan lub czynnik mogący spowodować wypadek albo chorobę. Ryzyko zawodowe opisuje prawdopodobieństwo wystąpienia niepożądanego zdarzenia i jego niekorzystnych skutków w konkretnych warunkach pracy.

Najczęściej upadek opisuje zdarzenie lub następstwo zagrożenia. Zagrożeniem może być np. praca na wysokości, niezabezpieczona krawędź albo śliska powierzchnia.

Porażenie prądem jest możliwym następstwem. Zagrożeniem jest energia elektryczna lub kontakt z elementami znajdującymi się pod napięciem.

Hałas jest zagrożeniem. Jednym z możliwych skutków długotrwałego narażenia może być uszkodzenie słuchu.

Nie. Poziom ryzyka zależy m.in. od czasu i częstotliwości ekspozycji, zabezpieczeń, organizacji pracy oraz możliwości uniknięcia lub ograniczenia skutków zdarzenia.

W prostych metodach jakościowych ocenia się co najmniej prawdopodobieństwo wystąpienia szkody i ciężkość możliwych następstw. W zależności od zagrożenia wykorzystuje się również pomiary, czas ekspozycji i wartości dopuszczalne.

Nie. Zagrożenie może nadal istnieć, ale skuteczne zabezpieczenia mogą obniżyć prawdopodobieństwo kontaktu z nim lub zmniejszyć możliwe następstwa.

Pozwala to poprawnie zidentyfikować źródło szkody, przewidzieć możliwy przebieg zdarzenia i dobrać działania profilaktyczne do rzeczywistej przyczyny ryzyka.