Pomiar hałasu w pracy - jak interpretować LEX,8h i dB?

poradnik BHP

Najpierw sprawdź, jaki parametr został zmierzony

W protokole pomiarowym mogą występować różne wielkości. LEX,8h opisuje dzienną ekspozycję energetyczną na hałas, LAmax maksymalny poziom dźwięku A, a LCpeak szczytowy poziom dźwięku C. Każdy z tych parametrów ocenia się osobno.

LEX,8h - najważniejszy parametr ekspozycji dziennej

LEX,8h to poziom ekspozycji na hałas odniesiony do 8-godzinnego dnia pracy. Pozwala porównać różne kombinacje poziomu hałasu i czasu narażenia na wspólnej podstawie.

Dla ogółu pracowników 85 dB jest wartością NDN, natomiast 80 dB jest wartością progu działania.

LAmax i LCpeak - nie myl ich z LEX,8h

Parametr	Co opisuje?	Wartość odniesienia
LEX,8h	Dzienną ekspozycję energetyczną na hałas	80 dB próg działania, 85 dB NDN
LAmax	Maksymalny poziom dźwięku A	115 dB NDN
LCpeak	Szczytowy poziom dźwięku C	135 dB NDN i próg działania

Spełnienie LEX,8h nie „kasuje” przekroczenia LAmax lub LCpeak. Parametry obowiązują równolegle.

Jak czytać wynik krok po kroku?

Sprawdź, czy wynik dotyczy LEX,8h, LAmax czy LCpeak.
Porównaj każdy parametr z właściwą wartością odniesienia.
Sprawdź, czy pomiar dotyczy reprezentatywnego dnia i rzeczywistych czynności.
Jeżeli pracownik wykonuje kilka czynności o różnych poziomach hałasu, oceń ich łączny wkład energetyczny.
Uwzględnij niepewność pomiaru i sposób jej podania w sprawozdaniu.
Nie oceniaj ochronników słuchu wyłącznie na podstawie nominalnego SNR z opakowania.

Przykład: LEX,8h = 82 dB

Wynik 82 dB jest poniżej NDN 85 dB, ale powyżej progu działania 80 dB. Nie jest więc poprawne stwierdzenie „wynik jest dobry i nic nie trzeba robić”.

Po przekroczeniu progu działania należy stosować obowiązki profilaktyczne przewidziane dla narażenia na hałas, nawet jeśli NDN nie został przekroczony.

Przykład: LEX,8h = 84 dB, ale LCpeak = 137 dB

LEX,8h jest poniżej 85 dB, lecz LCpeak przekracza 135 dB. Całościowa ocena jest więc nieprawidłowa, jeśli uzna się stanowisko za zgodne wyłącznie na podstawie LEX,8h.

To pokazuje, dlaczego zawsze trzeba sprawdzić wszystkie parametry obecne w protokole.

Kilka odcinków hałasu - nie uśredniaj dB arytmetycznie

Decybele mają skalę logarytmiczną. Nie można więc policzyć zwykłej średniej z poziomów 80 dB i 90 dB i uznać, że ekspozycja wynosi 85 dB.

Przy kilku odcinkach należy sumować ich wkład energetyczny z uwzględnieniem czasu trwania każdego odcinka.

Co oznacza różnica 3 dB?

W przybliżeniu wzrost poziomu o 3 dB oznacza około dwukrotnie większą energię akustyczną. Dlatego czas ekspozycji dający podobny dzienny poziom narażenia skraca się mniej więcej o połowę.

To ważne przy ocenie krótkich, głośnych czynności, które mogą mieć duży udział w całym LEX,8h.

Niepewność pomiaru - dlaczego ma znaczenie?

Wynik pomiaru nie jest liczbą absolutnie dokładną. Laboratorium powinno określić niepewność pomiaru zgodnie z przyjętą metodą.

Jeżeli wynik jest blisko wartości granicznej, sposób uwzględnienia niepewności może mieć znaczenie dla końcowej oceny zgodności. Nie należy samodzielnie dodawać lub odejmować „na oko” kilku decybeli.

Czy wynik po zastosowaniu ochronników słuchu może zastąpić ocenę narażenia?

Nie. Najpierw ocenia się narażenie pracownika na hałas w środowisku pracy. Ochronniki słuchu są środkiem ograniczającym skutki narażenia i ich dobór ocenia się osobno.

Dla ochronników można wykorzystać metody SNR lub HML, ale wynik zależy od rzeczywistego dopasowania i prawidłowego użytkowania.

Jakie błędy najczęściej pojawiają się przy interpretacji?

Błąd	Dlaczego jest problemem?
Porównanie tylko jednej wartości dB	Można pominąć przekroczenie LAmax lub LCpeak.
Uznanie 80 dB za NDN	80 dB to próg działania dla LEX,8h, nie ogólny NDN.
Zwykła średnia arytmetyczna z kilku poziomów	Poziomy dB sumuje się energetycznie, nie liniowo.
Brak uwzględnienia czasu ekspozycji	Ten sam poziom hałasu przez 15 minut i 8 godzin daje inne LEX,8h.
Uznanie ochronnika za sposób na „obniżenie wyniku pomiaru”	Pomiar środowiska i skuteczność ŚOI to dwa różne etapy oceny.

Ciekawostka

Różnica 10 dB nie oznacza „10 procent więcej hałasu”. Skala decybelowa jest logarytmiczna, dlatego pozornie niewielkie różnice mogą oznaczać bardzo dużą zmianę energii akustycznej.

Przydatne narzędzia

Do obliczenia łącznego LEX,8h z kilku odcinków użyj kalkulatora ekspozycji na hałas LEX,8h.

Do przeliczenia dawki i czasu ekspozycji użyj kalkulatora dawki hałasu.

Do oceny ochronników słuchu użyj kalkulatora SNR/HML.

Szybkie wartości odniesienia znajdziesz w tablicy hałasu BHP.

Źródła

Wartości odniesienia oraz sposób rozróżnienia LEX,8h, LAmax i LCpeak oparto na obowiązujących polskich przepisach dotyczących hałasu w środowisku pracy oraz materiałach CIOP-PIB.

ELI - Dz.U. 2018 poz. 1286

ELI - Dz.U. 2005 nr 157 poz. 1318

CIOP-PIB - ocena narażenia na hałas