Kołową powierzchnię próbną najłatwiej wyznaczyć w terenie przez odmierzenie promienia od jej środka. Kalkulator przelicza powierzchnię w m², arach lub hektarach na promień, a na terenie pochyłym uwzględnia różnicę między powierzchnią mierzoną po stoku a jej rzutem poziomym.
Możesz też wykonać obliczenie odwrotne: podać promień odmierzony po terenie i sprawdzić, jakiej powierzchni w rzucie poziomym odpowiada przy danym nachyleniu.
Co oznacza otrzymany wynik?
W trybie „promień z powierzchni” główny wynik mówi, jaką odległość od środka koła trzeba odmierzyć w terenie. Na płaskim gruncie jest to zwykły promień koła. Na stoku promień jest nieco większy, ponieważ docelowa powierzchnia ma zachować właściwy areał w rzucie poziomym.
Kalkulator pokazuje również promień bez korekty, średnicę powierzchni i współczynnik przeliczeniowy na hektar. Dzięki temu od razu wiadomo np., że powierzchnia 400 m² stanowi 1/25 hektara.
Dla ucznia i studenta: koło na płaskim terenie i na stoku
Na płaskim terenie powierzchnia koła zależy od kwadratu promienia. Dlatego dwukrotne zwiększenie promienia nie daje dwa, lecz cztery razy większą powierzchnię. Przykładowo koło o powierzchni 100 m² ma promień około 5,64 m, a dla 400 m² jest to około 11,28 m.
Na stoku trzeba dodatkowo pamiętać o rzucie poziomym. Odległość mierzona po pochyłym gruncie jest większa od jej poziomego rzutu, dlatego dla zachowania tej samej powierzchni poziomej zwiększa się promień wyznaczany w terenie.
To praktyczne połączenie geometrii koła, trygonometrii i pomiarów terenowych stosowanych w inwentaryzacji lasu.
Kiedy przyda Ci się ten kalkulator?
- Przy zakładaniu kołowej powierzchni próbnej - gdy znasz jej areał i potrzebujesz promienia do odmierzenia taśmą.
- Na pochyłym terenie - gdy promień trzeba skorygować ze względu na nachylenie stoku.
- Przy kontroli już założonej próby - gdy znasz promień i chcesz sprawdzić odpowiadającą mu powierzchnię.
- Przy planowaniu pomiarów - aby szybko porównać wielkości prób 100, 200, 400, 500 czy 1000 m².
- W nauce dendrometrii i urządzania lasu - do sprawdzania zależności między powierzchnią, promieniem i nachyleniem.
Wskazówka od KalkulatorXXL
Jeżeli powierzchnia leży na stoku, nachylenie określaj dla całej próby możliwie reprezentatywnie. Pojedynczy bardzo stromy fragment nie powinien automatycznie decydować o wartości dla całej powierzchni.
Dlaczego korekta promienia na stoku ma znaczenie?
Gdyby na stromym terenie odmierzyć dokładnie taki sam promień jak na płaskim gruncie, rzut poziomy koła byłby mniejszy od założonej powierzchni. Błąd rośnie wraz z nachyleniem, dlatego w metodykach inwentaryzacyjnych stosuje się korektę promienia.
Przy małym nachyleniu różnica jest niewielka, ale przy większych stokach staje się zauważalna. Kalkulator pokazuje obie wartości obok siebie, co pozwala zobaczyć skalę korekty.
Powierzchnia próbna a przelicznik na hektar
Znając powierzchnię próby, od razu można wyznaczyć współczynnik przeliczeniowy na 1 ha. Dla 100 m² wynosi on 100, dla 200 m² - 50, dla 400 m² - 25, a dla 500 m² - 20.
Sam współczynnik nie mówi jeszcze, czy próba jest reprezentatywna. Pomaga natomiast później przeliczyć liczbę drzew, pole przekroju czy miąższość z dobrze założonej powierzchni na wartości hektarowe.
Ciekawostka
W aktualnej Instrukcji WISL powierzchnia A ma 4 ary, czyli 400 m². Na płaskim terenie odpowiada jej promień około 11,28 m. Przy nachyleniu 10% promień rośnie do około 11,31 m.
Co dalej?
Wybierz następny krok zgodnie z danymi, które już masz, albo przejdź do pełnej ścieżki Leśnictwa.
Źródła i założenia
Kalkulator przyjmuje, że zadana powierzchnia jest powierzchnią w rzucie poziomym. Na stoku promień wyznaczany po terenie jest korygowany zależnie od kąta nachylenia. Nachylenie podane w procentach jest zamieniane na kąt za pomocą funkcji arcus tangens.
Instrukcja wykonywania Wielkoobszarowej Inwentaryzacji Stanu Lasu z 2025 r. wskazuje, że wielkość powierzchni próbnej odnosi się do rzutu poziomego i opisuje korektę promienia w zależności od średniego nachylenia terenu.
Instytut Badawczy Leśnictwa - Instrukcja wykonywania WISL 2025
FAQ - promień powierzchni próbnej
Ostatnia aktualizacja: 26.08.2026